Moskova’da, Rusya Federasyonu Dışişleri Bakanlığı’nın resmi himayesinde ve Zinaida Morozova Köşkü’nün yaldızlı salonlarında sahnelenen son buluşma, Çerkes halkının iki asra yaklaşan varoluş, adalet ve haysiyet mücadelesinde karşı karşıya kaldığı en ağır kurumsal savrulmalardan, en sarsıcı hafıza tasfiyelerinden birini bütün çıplaklığıyla gözler önüne sermiştir. Rusya Dışişleri Bakanlığı, Rossotrudniçestvo ve Dünya Çerkes Birliği ortaklığıyla kurgulanan bu organizasyon, Türkiye’deki çatı federasyonunun yönetimi tarafından kendi tabanına ve diaspora kamuoyuna sanki bağımsız bir siyasal iradeyle yürütülen, hak temelli ve diplomatik bir zafer niteliği taşıyan "tarihi bir toplantı" ambalajıyla servis edilmiştir. Oysa diplomatik nezaket, uluslararası insani işbirliği ve halk diplomasisi kılıfı altında pazarlanan bu tablonun gerisinde, Çerkes ulusal bilincini felç etmeyi, sürgün ve soykırım gerçeğini imparatorluk arşivlerinin karanlığına gömmeyi hedefleyen son derece sinsi, hesaplı ve hegemonik bir asimilasyon kurgusu yatmaktadır. Ukrayna savaşıyla derinleşen küresel izolasyon kıskacında içeride ve dışarıda yapay bir meşruiyet ve sadakat vitrini üretmeye çalışan Moskova yönetimi, "Rusya Halklarının Birliği Yılı" söylemini devreye sokarak Kafkasya’nın otokton halklarını kendi emperyal projeksiyonuna eklemleme telaşına düşmüştür. Türkiye’deki federasyon yönetiminin çarşaf çarşaf yayınladığı zafer bültenleri ile ev sahibi Rusya Dışişleri Bakanlığı’nın resmi kaynaklarında yer alan açıklamalar arasındaki derin uçurum, basit bir tercüme hatası yahut masum bir protokol farkı değil; diasporanın iradesini temsil etme iddiasındaki bir bürokratik elitin kendi halkından hakikati kaçırma, kendi toplumunun gözünün içine baka baka gerçeği sansürleme ve tahrif etme cüretidir. Rus diplomasisinin dünyaya ve kendi kamuoyuna "Kabardey-Balkar’ın Rus Devletine Katılışının 470. Yıl Dönümü" arifesinde ve "Asırlar Boyunca Rusya ile El Ele, Onur ve Şan Kazanarak" resmi temasıyla ilan ettiği bir masaya oturup, ardından Türkiye’ye dönünce bu teslimiyet kokan başlığı tek bir kelime dahi anmadan halktan gizlemek, açıkça bir siyasal ve ahlaki iflastır. Masanın gerçek adını, o toplantının hangi tarihsel ve ideolojik meşruiyet zeminine oturtulduğunu telaffuz dahi edemeyenlerin, kapalı kapılar ardında hangi ulusal hakkı savunduklarını iddia etmeleri acınası bir yanılsamadan ibarettir. Kendi kamuoyunun karşısına çıktığında katıldığı toplantının adını dahi söylemekten korkan bir heyet, o salonda talepkar bir müzakereci yahut onurlu bir halkın temsilcisi sıfatıyla değil; Kremlin’in yüzlerce yıllık resmi tarih tezini tahkim eden, işgali ve imhayı meşrulaştıran vitrinlik bir dekor, canlı birer konu mankeni olarak ağırlanmıştır. Bu ikiyüzlü tutum, bir tarafta Moskova’nın emperyal ihtişamına karşı boyun eğen bir uysallık sergilerken diğer tarafta Ankara’da zafer destanları uydurarak kendi halkının aklıyla, vicdanıyla ve tarihsel hafızasıyla alay eden müzmin bir teslimiyet mekanizmasının tescilidir. Toplantının ana omurgasını oluşturan ve federasyon yönetiminin diaspora kamuoyunun dikkatinden ustalıkla kaçırmaya çalıştığı o meşum "1557" ve "470. yıl" kurgusu, sıradan bir protokol ayrıntısı ya da geçmişte kalmış masum bir kronolojik kayıt değildir; aksine Çerkes ulusal varoluşunun kalbine saplanmak istenen zehirli bir hançerdir. Bu kurgu, Çarlık Rusyası’ndan Sovyetler Birliği’ne, oradan da bugünkü Rusya Federasyonu’na miras kalan, Çerkesya’nın sömürgeleştirilmesini, halkımızın maruz kaldığı fiziksel, demografik ve kültürel yıkımı görünmez kılmayı amaçlayan resmi imparatorluk ideolojisinin en temel propaganda aracıdır. Prens Temrıkue İdar’ın kızı Goşenay ile Çar IV. İvan arasındaki dönemsel, bölgesel ve askeri konjonktürün dayattığı taktiksel bir hanedan evliliğini bütün bir Çerkes milletinin Rusya’ya "kendi rızasıyla ve gönüllü katılımı" olarak yutturmaya çalışan bu sahte tez, tarihin şahit olduğu en hayasız çarpıtmalardan biridir. Bir prensin konjonktürel ittifakından yola çıkarak kadim bir milletin binlerce yıllık bağımsız vatanını devlete teslim ettiğini iddia etmek, yalnızca akla ve mantığa değil, Kafkasya’nın her karış toprağına sinmiş şehit kanlarına da hakarettir. Soruyoruz: Eğer Çerkes halkı 1557 yılında kendi hür iradesiyle Rus devletine katıldıysa ve iddia edildiği gibi geride kalan asırlar boyunca Rusya ile el ele, şan ve şerefle yürüdüyse; 1763’ten 1864’e kadar tam 101 yıl boyunca aralıksız süren, Kafkasya’nın dağlarını, vadilerini ve ormanlarını kan gölüne çeviren Rus-Çerkes Savaşı kiminle, niçin ve hangi bedeller pahasına yapılmıştır? General Zass’ların, Yevdokimov’ların, Lazarev’lerin komutasındaki istila orduları köylerimizi ateşe verirken, kesik Çerkes başlarını mızrakların ucunda sergilerken, kundaktaki bebeklerden ak saçlı ihtiyarlara kadar bütün bir nüfusu kılıçtan geçirirken, Kafkasya’nın otokton sahiplerini açlık ve salgın hastalıklarla dize getirmeye çalışırken o sözde "el ele yürüyüşün" hangi şerefli sayfasını yazmaktaydılar? Eğer ortada 470 yıllık sarsılmaz bir birlik ve kardeşlik masalı varsa, 1864’te Karadeniz’in ölüm kusan sahillerinde can veren yüz binlerce şehidimiz, Soçi açıklarında cesetlerle dolan gemiler, aç biilaç Osmanlı topraklarına savrulan yüz binlerce sürgün insanımız bu emperyal anlatının neresine sığdırılacaktır? Bugün bizlerin Türkiye’de, Ürdün’de, Suriye’de, İsrail’de, Avrupa’da ve dünyanın dört bir köşesinde vatansız, dağınık ve kimlik mücadelesi veren bir diaspora olarak yaşamasının yegane sebebi, işte o masanın kutlamaya kalkıştığı işgal ve soykırım zihniyetinin ta kendisidir. Rusya Devlet Başkanı’nın özel temsilcisinin kalkıp bu yüz yıllık vahşeti, soykırımı ve büyük sürgünü pişkin bir üslupla "tarihteki zor zamanlar" seviyesine indirgemesini sessizce sineye çeken, dahası bu indirgemeci dili kendi kamuoyuna bir başarı gibi aktaran zihniyet, vatanı için toprağa düşmüş, namusunu ve özgürlüğünü canı pahasına savunmuş atalarımızın aziz hatırasına karşı affedilmez bir saygısızlık ve tarihsel bir gaflet içindedir. Bu hakikat öyle birkaç diplomatik tebessümle, içi boş bildirilerle yahut sahte dostluk söylemleriyle örtülemeyecek kadar ağır, canlı ve yakıcı bir tarihsel gerçektir.


Mesele yalnızca toplantının gizlenen sahte başlığıyla sınırlı kalmamış; Rusya Dışişleri Bakanlığı’nın resmi açıklamasında yer alan ve Çerkes kamuoyunun haysiyetine vurulmuş ağır bir darbe niteliğindeki ifadelerle utanç verici bir zirveye ulaşmıştır. Zira resmi Rus bülteninde, toplantıya katılan Çerkes temsilcilerin, Çerkes halkının tarihi-kültürel mirasının korunmasına gösterilen özen ve anadillerin desteklenmesi nedeniyle Rusya’ya "şükranlarını ve minnetlerini" ifade ettikleri açıkça kayda geçirilmiştir. Soruyoruz; anavatanda kendi öz toprağımızda anadilimizin can damarları birer birer kesilirken, 2018 yılında çıkarılan federal yasalarla anadili dersleri zorunlu müfredattan çıkarılıp seçmeli birer hobi dersine dönüştürülmüşken, cumhuriyetlerimizin anayasal özerklikleri adım adım tırpanlanırken kim, kimin adına ve hangi yüzle Rusya’ya şükran sunmaktadır? Anavatan Kafkasya’da kimliğine, diline ve tarihsel haklarına sahip çıkan Çerkes aktivistleri uydurma gerekçelerle zindanlara atılırken, aydınların ve akademisyenlerin evleri şafak operasyonlarıyla basılıp susturulurken, ulusal bilinci diri tutmak isteyen her ses "aşırılık yanlısı" yaftasıyla kriminalize edilirken, hatta 21 Mayıs Soykırım ve Sürgün anma törenlerine dahi bürokratik engeller ve polis barikatları çıkarılırken Moskova’nın saraylarında "dilimizi ve kültürümüzü koruduğunuz için teşekkür ederiz" korosuna dahil olmak neyin diyetidir? Diasporadaki köylerimizde ve kentlerimizde tek bir çocuğumuz dahi anadilini konuşamaz hale gelmişken, asimilasyon çarkları kimliğimizi un ufak ederken, anavatan ile aramızdaki bağlar bürokratik keyfiyetle koparılmışken bu akıl almaz şükran gösterisi hangi vicdana sığmaktadır? Bu temsilciler Türkiye’ye döndüklerinde halka "anadili taleplerimizi ilettik, haklarımızı masaya koyduk, köprüler kurduk" masalları anlatırken, ev sahibi devletin resmi kayıtlarına sadece itaatkar bir teşekkürün geçmiş olması, diasporanın nasıl bir yanılsama ve aldatmaca sarmalına çekildiğinin en somut delilidir. Rusya Dışişleri Bakanlığı büyük tavizler verdi de kendi kamuoyundan mı saklıyor, yoksa bizim yöneticilerimiz Moskova’da dut yemiş bülbüle dönüp Ankara’ya gelince aslan kesilmeyi gelenek mi haline getirdi? Bilinmelidir ki, Çerkes halkının tamamı nezdinde bu uyduruk "şükran" ve "minnet" beyanının zerre kadar karşılığı, geçerliliği ve ahlaki meşruiyeti yoktur; celladına teşekkür etmeyi diplomasi zanneden bu ezik ve teslimiyetçi ruh halini topyekun reddediyoruz. Halkımızın yok edilmeye çalışılan dili, sansürlenen tarihi ve gasp edilen hakları karşısında boyun bükenlerin sunduğu o sahte teşekkürler, milletimizin değil, ancak o koltukları işgal edenlerin kendi şahsi ve zümresel tükenmişliklerinin vesikası olabilir. Kendi milletinin çığlığına kulaklarını tıkayıp emperyal bürokrasinin gözüne girmeye çalışan bu teslimiyetçi çizgi, tarih önünde asla aklanamayacaktır.


Toplantıya katılan delegasyonun sergilediği siyasal basiretsizlik, diaspora haklarının talep ediliş biçimindeki ciddiyetsizlik ve meselelerin ele alınışındaki yozlaşma, meselenin biçimsel boyutunda da kendini bütün çıplaklığıyla ele vermiştir. Diasporanın en yaşamsal, en vazgeçilmez ve anayasal düzeyde ele alınması gereken anavatana dönüş hakkı, çifte vatandaşlık talebi, anayasal güvenceler ve soykırımın tarihsel telafisi gibi varoluşsal meseleler; bir grup dernek yöneticisinin ve bürokratın elinde turizm turlarına, ticari ilişkilerin geliştirilmesine, otelcilik ve fuar organizasyonlarına indirgenerek metalaştırılmıştır. Tarihsel ve hukuki hiçbir bağlayıcılığı olmayan, aksine diasporayı Rusya’nın etki alanındaki itaatkar bir tebaa havuzuna dönüştürmeyi amaçlayan "ülkedaş" kavramına sığınarak anavatana dönüş mücadelesi verilebileceğini zannetmek, muazzam bir cehalet değilse düpedüz bir kandırmacadır; zira bu kavram, Çerkes halkını kendi anavatanının asli ve otokton kurucu unsuru olarak değil, Rus emperyal coğrafyasının dışarıya savrulmuş sadık unsurları olarak tanımlayan asimilasyonist bir tuzaktır. Milyonlarca sürgünün ahını, yüz yıllık direnişin asaletini taşıyan bir halkın davasını, üniversitelerde açılacak birkaç göstermelik kontenjana, gençlik kamplarına ve ticari heyet ziyaretlerine hapseden bu sığ tüccar zihniyeti, Çerkes siyasal aklının iflasıdır. Kendi mesleki ve ticari çıkarlarını halkın tarihsel davasının önüne geçirenler, Çerkes kimliğini folklorik bir turizm metaı haline getirerek Rus bürokrasisinin sofrasına meze yapmışlardır. Üstelik bu içi boş talepler dahi resmi Rus metinlerinde tek bir satır değer görmemiş, bütünüyle yok sayılarak yalnızca Rusya’nın "Halkların Birliği Yılı" propagandasına alet edilmiştir. Bütün bu siyasal acziyetin üzerine, toplantının resmi kapanışında gururla duyurulan o detay ise adeta yaşanan trajedinin trajikomik bir mührü niteliğindedir: Toplantı bir resepsiyonla başlamış, ardından katılımcılara rehberler eşliğinde tarihi köşk gezdirilmiştir. Yüzyıllardır kanla, gözyaşıyla ve onurla korunan bir milletin davası, Moskova’nın lüks konaklarında bir kadeh içki, süslü bir büfe ve rehberli bir köşk turu karşılığında Kremlin’in resmi tarih tezlerine kurban edilmiştir. Çerkes halkının hafızasını, atalarının dökülen kanını ve geleceğini bir saray gezisinin şatafatına değişen bu zihniyetin diaspora siyasetine verebileceği hiçbir şey, söyleyebileceği tek bir onurlu cümle kalmamıştır.


Ortaya çıkan bu rezalet tablosu, Dünya Çerkes Birliği’nin ve onun Türkiye’deki bileşenlerinin temsil yetkisini, meşruiyetini ve ideolojik rotasını bir kez daha ve çok daha sert bir biçimde sorgulamayı zorunlu kılmaktadır. Adıgey’de, Kabardey-Balkar’da ve Kafkasya’nın dört bir yanında vicdan sahibi aydınlarımızın, samimi thamadelerimizin yıllardır haykırdığı o acı gerçek bir kez daha teyit edilmiştir: Dünya Çerkes Birliği ile Çerkes halkı artık bütünüyle farklı gezegenlerde yaşamaktadır. DÇB, kurulduğu 1990’lı yılların başındaki ulusal heyecanını, bağımsız duruşunu ve Çerkeslerin küresel birliğini sağlama ülküsünü çoktan yitirmiş; tamamen Rus derin devletinin Kafkasya politikalarını aklayan, diasporayı kontrol altında tutmak için kullanılan bürokratik bir paravan örgüt haline gelmiştir. Ne acıdır ki, Türkiye’deki çatı örgütü de kendi bağımsız, çoğulcu ve demokratik köklerini inkar ederek bu köhnemiş yapının peşine takılmış, onun diaspora komiserliği görevine talip olmuştur. Buradan açıkça ve kararlılıkla ilan ediyoruz: Ne KAFFED, ne DÇB, ne de o salonda saf tutan dernek başkanları Çerkes halkının mutlak ve yegane temsilcisi değildir ve hiçbir zaman da olmamışlardır. Çerkes halkı; iradesini bir avuç bürokratın ihtiraslarına, Kremlin ile kurulan şaibeli ilişki ağlarına veya diplomatik resepsiyonların sahte ışıltılarına ipotek etmeyecek kadar köklü, onurlu ve uyanık bir millettir. Bugün sahnelenen oyun, Çerkes diasporasını adım adım bağımsız kimliğinden kopararak bir "Rus diasporasına" dönüştürme operasyonunun ta kendisidir; nitekim Rossotrudniçestvo’nun ve Rus Dışişleri’nin temel stratejisi, Çerkesleri kendi özgün tarihi olan bir millet olarak değil, Rus dünyasının sadık bir uzantısı olarak konumlandırmaktır. DÇB ve onun diaspora uzantıları, bu sinsi operasyona gönüllü olarak payanda olmakta, halkımızın tarihsel reflekslerini uyuşturarak onu teslimiyete alıştırmaktadır. Kendi toplumuna karşı son derece nobran ve kibirli davranan, tabanından gelen her türlü haklı eleştiriyi ve demokratik itirazı görmezden gelen, hesap vermekten kaçınan ama Moskova karşısında derhal el pençe divan duran bu köhne vesayet anlayışı, diasporanın geleceğini karartan en büyük iç engeldir. Ancak hiç kimse unutmasın ki, tabanından bütünüyle kopmuş, kendi halkının derin tarihsel hafızasına yabancılaşmış ve efendilerinin çizdiği dar sınırlarda siyaset yapmayı marifet sayan bu köhne elitler, Çerkes halkının vicdanında ve tarih mahkemesinde çoktan mahkum olmuşlardır. Türkiye Çerkes diasporasının örgütlenme tarihi, 1908 yılında kurulan Çerkes İttihat ve Teavün Cemiyeti’nden bu yana bir asrı aşan büyük fedakarlıklarla, aydınların sürgünlerle ödediği bedellerle ve bin bir emekle inşa edilmiş muazzam bir mirastır. Ancak bu şanlı miras, bugün kendi tarihine yabancılaşmış, korkak, ilkesiz ve hafızasız bir yönetici kastının elinde tarihin en ağır, en utanç verici meşruiyet krizini yaşamaktadır. Çerkes kurumları, halkın hak arama merkezleri olmaktan çıkarılıp folklorik sığınaklara, egoların tatmin edildiği protokol kulüplerine ve emperyal güçlerin halkla ilişkiler bürolarına dönüştürülmüştür. Kuşkusuz ki Rusya Federasyonu ile diyalog kurulmalıdır; anavatanla fiziki, kültürel, akademik ve toplumsal köprülerin güçlendirilmesi, anavatandaki cumhuriyetlerimizin korunması ve geliştirilmesi her Çerkes için hayati bir sorumluluktur. Fakat diplomasi, asla kendi onurunu ayaklar altına alarak, celladının yalanlarına alkış tutarak ve halkının varoluşsal haklarını inkar eden resmi tezlere imza atarak yürütülemez. Gerçek bir diplomasi; eşitler arasında, karşılıklı saygıya dayanan, hak temelli, ilkeli ve hepsinden önemlisi 1864 Soykırımı ve Sürgünü’nün tarihsel ve ahlaki ağırlığını tavizsiz bir biçimde masaya koyan cesur bir iradeyle mümkündür. Masada kendi varlığını ve uğradığı soykırımı telaffuz edemeyenlerin, karşı tarafın dayattığı sahte "470 yıllık birlik" masalına boyun eğenlerin yürüttüğü şey diplomasi değil, düpedüz siyasal ve tarihsel bir intihardır. Kendi öz adını telaffuz etmekten çekinip içi boşaltılmış şemsiyelerin ardına saklananlar, bugün de Moskova’nın emperyal salonlarında aynı kimliksizliği sergilemişlerdir. Çerkes halkı birilerinin iddia ettiği gibi ne Rusya’nın lütfuna muhtaç bir azınlık ne de imparatorlukların keyfine göre giydirilip çıkarılacak kimliksiz bir dekordur; binlerce yıldır o yalçın dağlarda kendi adıyla, diliyle ve Xabze’siyle yaşayan, Kafkasya’nın gerçek ve otokton efendisidir. Tarih, Moskova saraylarında kendi atalarının katillerine şükran sunanları da, o köşkte boy gösterip sonra halkına gerçekleri söylemekten korkanları da, bu hayasız oyuna karşı dimdik durup onurunu ve hafızasını savunanları da kaydedecektir; ve hiçbir makam, hiçbir resepsiyon, hiçbir yalan bu tarihi kaydın adaletinden kaçamayacaktır.

Bir sivil toplum örgütünde yönetim anlayışının gerçek mahiyeti, olağan dönemlerde verilen süslü mesajlarda değil; kriz anlarında hakikatin nasıl ele alındığında ve kırılmaların tabana hangi süzgeçlerden geçirilerek aktarıldığında ortaya çıkar. Yaklaşan 12. Olağan Genel Kurul sürecinde Kafkas Dernekleri Federasyonu etrafında beliren tartışmalar da yalnızca iki adaylı bir seçimin teknik rekabeti olarak değil, on yıllardır kurumsal damarlarımıza nüfuz etmiş kapalı devre yönetim zihniyetinin bir dışavurumu olarak okunmak zorundadır. Zira çatı örgütümüzün idari pratiğinde kronikleşen en ağır patoloji, yönetim katında cereyan eden ilkesel krizlerin kamuoyuna olduğu gibi yansıtılması yerine; "kurumu yıpratmama" yahut "dengeleri gözetme" örtmeceleri altında makyajlanarak topluma bambaşka bir kurguyla sunulmasıdır. Olayların topluma bu şekilde tersyüz edilerek, gerçekte var olmayan bir "uyum, istişare ve ortak akıl" cilasıyla yansıtılması, özünde son derece zehirli ve tehlikeli bir tahribat üretmektedir. Çünkü hakikatin bürokratik konfor uğruna perdelendiği bir iklimde toplumsal hafıza felç edilmekte ve dün nezaketen örtbas edilen bir ilke ihlali, yıllar sonra hiçbir özeleştiri verilmeden bir "demokratik başarı öyküsü" gibi yeniden toplumun önüne sürülebilmektedir.


Ekim ayının ilk günlerinde "KAFFED 12 OLAĞAN GENEL KURULU ÖNCESİ BİR NOT VE BİNBİR DÜŞÜNCE:" başlığıyla sunduğumuz ilk değerlendirme yazımızda, kelimeleri kuyumcu terazisinde tartarcasına ilerleyerek genel başkan adaylarından Yaşar Aslankaya’nın 2019 yerel seçimleri sürecinde federasyon başkanlığından ayrılarak bir siyasi partinin belediye meclisi listesine dahil olmasının ardındaki çelişkileri sorgulamıştık. O satırlarda gayemiz şahıslar üzerinden kısır bir polemik üretmek değil; federasyonun resmi internet sitesinde on dört gün arayla yayımlanan 21 Şubat 2019 ve 6 Mart 2019 tarihli iki ayrı duyuru arasındaki uçurumu, kamuoyuna anlatılan "üç seçenekli istişare" kurgusunun resmi kayıtlarla bağdaşmayan doğasını ve Türkiye Çerkeslerinin en üst temsil makamının bir ilçe belediye meclisi üyeliğine feda edilmesinin yarattığı meşruiyet krizini belgeleriyle ortaya koymaktı. İlk duyuruda genel başkanın siyasi tecrübe sahibi çeşitli kanaat önderleriyle istişare ettikten sonra konuyu yönetim kuruluyla değerlendirdiği ve siyasete devam etmesinin uygun bulunduğu anlatılırken; iki hafta sonraki ikinci açıklamada, bir siyasi partinin aday listesinde yer alması ve bu yolda devam edeceğini bildirmesi üzerine yönetim kurulunun kendisinden "aynı akşam istifasını talep ettiği" ilan edilmişti. Kapalı kapılar ardında üretilen ve yıllar boyunca kamuoyuna "Başkanlar Kurulu ile Yönetim Kurulu toplanarak üç seçenek üzerinde geniş istişareler yapıldı, yirmi sekiz kişilik yönetimin yirmi beş üyesinin onayıyla ayrılma kararı alındı" şeklinde dikte edilen anlatının gerçekte nasıl bir ilke krizinin üzerini örttüğü, o dönemin işleyişine içeriden şahitlik eden birincil bir kaynağın beyanıyla aydınlanmıştır. 2019 yılında Genel Başkan Yardımcısı olarak görev yapan, ardından vekaleten ve seçilerek genel başkanlık sorumluluğunu üstlenen Yıldız Şekerci, 16 Ekim 2026 tarihli açıklamasında o dönemin grup içi yazışmalarını yeniden inceleyerek birinci elden tanık sıfatıyla sürece dair kayıtları paylaşmıştır. Meseleyi şahsi iddialar eksenine hapsetmeden kurumsal hafızanın doğruluğunu koruma sorumluluğuyla hareket eden Yıldız Hanım, dönemin işleyişine dair yaptığı bu açıklamayla ciddi bir kurumsal olgunluk göstermiş olup bu ilkeli duruşundan ötürü tebrik edilmelidir. Zira paylaşılan tanıklık; 18–20 Şubat 2019 tarihlerinde Maykop’ta ziyarette bulunulduğu sırada 19 Şubat’ta Yüksek Seçim Kurulu’na teslim edilen listelerde genel başkanın isminin görülmesi üzerine kendisine sorulduğunda "Haberim yok" yanıtının alındığını, isim benzerliği olmadığı anlaşılınca acil toplantı yapıldığını, genel başkanın o aşamada hem belediye meclis üyeliğini hem de KAFFED Genel Başkanlığı’nı birlikte yürütebileceği kanaatini taşıdığını ve yönetim kurulunun "ya listeden çık ya da istifa et" iradesini koyduğunu tescillemiştir. Dün beş buçuk yıl görev yapmış bir başkanı yıpratmamak amacıyla 21 Şubat metninde sergilenen koruyucu nezaketin, bugün bir "demokratik istişare" masalına dönüştürülerek topluma yansıtılması, idare-i maslahatçı yönetim anlayışının toplumsal bilinci nasıl zehirlediğinin en somut örneğidir.


Şayet bir toplumda kurumsal hafızanın çarpıtılmasına itiraz edenler ve ilkeler adına hakikate tanıklık edenler linç kültürüyle susturulmaya çalışılıyorsa, orada yönetim anlayışının ürettiği zehir toplumsal barışı tehdit ediyor demektir. Ne zaman KAFFED yönetim anlayışındaki bir çarpıklığa dokunulsa, tartışmayı fikri zeminde yürütmek yerine hemen asayişi sağlamaya soyunan ve gerçeğe tanıklık edeni düşmanlaştırarak yıldırmaya çalışan bir "örgüt holiganlığı" devreye girmektedir. Görünen tabloda Yıldız Şekerci’nin bizzat yaşadığı süreci ilkeler çerçevesinde aktardığı açıklaması nedeniyle bir saldırıya uğradığı ve bu saldırgan üsluplar yüzünden metninin kendi alanında yoruma kapatılmak zorunda kaldığı apaçık ortadadır. Yıllarca en üst çatı örgütümüzde genel başkanlık yapmış bir ismin, zarif bir dille birinci elden tanıklığını paylaştığı metnini saldırgan üsluplar sebebiyle kilitlemek mecburiyetinde bırakılması, demokratik tartışma ahlakımız ve Adıge Xabze’nin haysiyet nizamı açısından utanç verici bir kırılmadır. Fikre fikirle, belgeye belgeyle cevap vermek yerine saldırganlıkla kamusal alanı zehirleyen bu nobran tutum, herkesçe en güçlü biçimde kınanmalıdır.


Peki, yönetim kurulu odasındaki işleyişin perde arkası birinci elden tanıklıkla aydınlandı diye, ilk metnimizde sorduğumuz ve yanıtlanması çok önemli olan diğer sorular ortadan kalkmış mıdır? Bilakis, yaşananların gerçek kronolojisi ortaya çıktıkça o sorular çok daha yakıcı bir ağırlık kazanmıştır. Türkiye’de yerel seçim mekanizmasının işleyişini bilen her rasyonel akıl, 1 Ocak 2019’da başlayan seçim takviminde bir partinin Yenimahalle’den Ankara Büyükşehir Belediye Meclisi’ne girebilecek seçilebilir sıradan aday listesine bir ismi yazmasının asla son dakikada gelişen bir tesadüf olamayacağını bilir. Seçim mevzuatı gereği ıslak imzalı başvuru evrakları, adli sicil kaydı ve öğrenim belgesi teslim edilmeden Yüksek Seçim Kurulu listelerine girilmesi imkânsızken; 19 Şubat günü Maykop’ta bulunan bir genel başkanın yönetim kuruluna "Haberim yok" demesi ile haftalar öncesinden olgunlaştırılması zorunlu olan bu bürokratik süreç arasındaki çelişki hâlâ izaha muhtaçtır. Üstelik hemen akabinde Mehmet Özhaseki’nin ziyareti esnasında KAFFED Yönetim Kurulu toplantıdayken binada emniyet güçlerinin ve parti görevlilerinin üst araması dayatmasıyla başlayan, Ankara Çerkes Derneği Başkanı Demir Kızılkaya’nın polisleri uzaklaştırma çabası içinde üst salona siyasi parti pankartlarının asılmasıyla doruğa çıkan kriz, kurumsal tarafsızlık aşındırıldığında örgütün nasıl bir uçuruma sürüklendiğini kanıtlamıştır. İşte tam bu düğüm noktasında, ilk metnimizde ısrarla üzerinde durduğumuz ve hem 21 Şubat 2019 tarihli resmi duyuruda hem de dönemin yönetim kurulu içi görüşmelerinde referans gösterilen o meçhul "siyasi tecrübeli kanaat önderleri" meselesi bütün ağırlığıyla orta yerde durmaktadır. Seçilmiş kurulların iradesini baypas ederek kapalı kapılar ardında devreye sokulan, kimlerden oluştuğu ve gücünü hangi toplumsal sözleşmeden aldığı bilinmeyen bu gölge mekanizmanın, Türkiye Çerkeslerinin en büyük çatı örgütünün genel başkanını bir ilçe belediye meclisi sıralarına yönlendirmeyi, hatta iki görevi aynı anda yürütmeyi hangi akılla makul gördüğü cevapsızdır. Dolayısıyla sürecin karanlıkta kalan en kritik halkası olan bu "siyasi tecrübeli kanaat önderleri"nin, artık gölgelerin arkasından çıkarak kendilerini açıklamaya ve döneme dair bilgi vermeye ikna edilmesi zorunludur. Bu isimler, Çerkeslerin anadil krizine, asimilasyon kıskacına, kültürel haklarına ve anavatanla ilişkilerine dair nasıl bir vizyona sahiptiler ki federasyon başkanlığının bir belediye meclisi üyeliğine tahvil edilmesini toplumun yararına gördüler, çıkıp anlatmalıdırlar. Değilse ve bu kişiler kendilerini açıklamaya ikna edilemiyorsa, bu isimleri en azından bildiğinden kesin emin olduğumuz Yaşar Aslankaya’nın açıklaması için çaba sarf edilmelidir; zira delegelerden yeniden oy isteyen bir adayın, geçmişte kurumsal iradenin önüne geçirdiği o meçhul akıl hocalarını toplumdan gizleme hakkı yoktur.

Temsil hiyerarşisinden bağımsız düşünülemeyecek bir diğer temel soru grubu ise, ilk yazımızda sorguladığımız sivil toplumun bağımsızlığı ile hedeflenen siyasi fayda arasındaki derin paradokstur. Türkiye’nin en büyük Çerkes sivil toplum örgütünün başında bulunan, devlet kademeleriyle doğrudan temas ve uluslararası muhataplar karşısında toplumu temsil meşruiyetine sahip bir genel başkanın, o koltukta yapamadığı hangi tarihsel hizmeti Yenimahalle Belediyesi’nin imar, kaldırım yahut bütçe komisyonlarında gerçekleştirebileceği hâlâ açıklanabilmiş değildir. Bütün siyasi partilere eşit mesafede duran bağımsız bir federasyonun başındayken dahi Çerkesleri ortak ulusal çekirdek etrafında kenetlemekte zorlanan bir anlayışın, sırtına tek bir siyasi partinin rozetini takarak farklı siyasi görüşlere sahip hemşehrilerimizi nasıl birleştirebileceği sorusu boşlukta asılı durmaktadır. Eğer amaç toplum adına siyasette alan açmak idiyse, bunun bedeli neden diasporanın en üst sivil temsil makamının terk edilmesi ya da bir parti meclisi üyeliğinin yanına eklemlenmek istenmesi olmuştur? Üstelik 2019’daki "kanaat önderleriyle istişare" söyleminin bugün 12. Olağan Genel Kurul sürecinde de "geçmiş dönem başkanları ve toplum önde gelenleriyle geniş istişareler yapıldı" şeklinde tekrarlanması, buna karşın kendisinden sonra iki dönem genel başkanlık yapmış bir ismin dahi bu adaylığı sosyal medyadan öğrendiğinin ortaya çıkması, yönetim anlayışımızdaki "seçmeci ve kapalı devre istişare" hastalığının değişmediğini göstermektedir. Hiçbir demokratik toplum düzeninde ve Hase ile Zafes meclislerinin doğrudan demokrasi mirası üzerinde yükselen gerçek Çerkes geleneğinde, temsil makamlarını işgal eden yahut perde arkasından karar süreçlerine yön veren aktörlerin eleştiriden muaf tutulması gibi bir ayrıcalık söz konusu olamaz. Kurumlarımızın dışına taş duvarlar ören, içine dikenli teller çeken ve soru soran her bireye "Siz kimsiniz ki sorguluyorsunuz!" edasıyla parmak sallayan o eski vesayet alışkanlığı artık tarihin tozlu raflarına kaldırılmak zorundadır. Genel Başkan, Yönetim Kurulu, Başkanlar Kurulu, Onur Kurulu dahil "KANAAT ÖNDERLERİ"nin de toplumda eleştirilebilecek ve bunu kaldırabilecek olgunluğu göstermeleri gerekmektedir. Kamusal sorumluluk üstlenen veya toplumsal iradeye istikamet çizmeye soyunan hiç kimse, yalnızca övgü ve itaat bekleyen dokunulmaz bir fildişi kulede oturamaz; kararlarının sonuçlarıyla yüzleşmek ve hırçınlaşmak yerine özeleştiri verebilmek, gerçek anlamda "önder" veya "yönetici" olabilmenin asgari şartıdır.


Hesap verebilir şeffaf bir yönetim anlayışına herkesin alışmasının, Çerkesler açısından daha iyi olacağının artık tüm kurumlarımız, kurullarımız ve bireylerimiz tarafından idrak edilmesi gerekmektedir. Şeffaflıktan korkan, belgeleri çekmecelere kilitleyen, krizleri sahte uzlaşı metinleriyle perdeleyen ve hakikati dile getirenleri saldırgan üsluplarla yıldırmaya çalışan zehirli yönetim anlayışı, diasporadaki örgütlü gücümüzü içeriden çürüten en büyük tehdittir. Oysa her kararın gerekçesiyle bilindiği, her istişarenin kimlerle yapıldığının açıkça paylaşıldığı ve hiçbir makamın veya kanaat önderinin hesap vermekten kaçmadığı şeffaf bir kurumsal düzen; derneklerimizle tabanımız arasındaki kopan güven köprülerini onaracak ve genç kuşakların kurumlarımıza aidiyetini diriltecektir. Yaklaşan 12. Olağan Genel Kurul, geçmişin halı altına süpürülen sorularından kaçma yeri değil; o meçhul kanaat önderlerinin kimliğinden temsil hiyerarşisinin onuruna kadar her başlığın cesaretle aydınlatıldığı, saldırganlığın mahkûm edilip kurumsal olgunluğun yüceltildiği ve hesap verebilir şeffaf yönetim ilkesinin kalıcı bir kurucu iradeye dönüştürüldüğü tarihsel bir eşik olmalıdır.




KAFFED 12 OLAĞAN GENEL KURULU ÖNCESİ BİR NOT VE BİNBİR DÜŞÜNCE - JANBERK APİŞ

https://www.facebook.com/apiscanberk/posts/pfbid0FkCtKjvYsNeaQVY4wF5tb9wawGPpEbiZ9EkbnAahCitZdww6aBNSJWVXwqbSuJDxl


GENEL KURUL SÜRECİNE DAİR - YILDIZ ŞEKERCİ

https://www.facebook.com/y.ld.z.sekerci.516977/posts/pfbid02vbQomw7bmj7Y4zboADvaKRHS9pHGpntbwg1XKLrLYh7dE2Ry49dpaBfPGrg2Hy1l


KAMUOYUNA DUYURU - 21 ŞUBAT 2019 TARİHLİ AÇIKLAMA


https://kaffed.org/2019/02/21/kamuoyuna-duyuru-5/


KAMUOYUNA DUYURU - 6 MART 2019 TARİHLİ AÇIKLAMA


https://kaffed.org/2019/03/06/kamuoyuna-aciklama/


MEHMET CHECHEN XARAÇOY TARAFINDAN ÇEŞİTLİ MECRALARDA YAPILAN YORUMUN BİR MECRADAN BAĞLANTISI:


https://www.facebook.com/apiscanberk/posts/pfbid0FkCtKjvYsNeaQVY4wF5tb9wawGPpEbiZ9EkbnAahCitZdww6aBNSJWVXwqbSuJDxl?comment_id=2341273419942370

Kafkas Dernekleri Federasyonu Gençlik Katılımı Komisyonu tarafından hayata geçirilen ve 102 gencin başvurusu arasından cinsiyet dengesi, siyasi çoğulculuk ile üye dernekler ve üniversite topluluklarındaki aktiflik kriterleri gözetilerek seçilen 40 asil ve 17 yedek katılımcıyla başlayan KAFFED Siyaset Akademisi, 7 Şubat 2026 tarihindeki çevrim içi tanışma toplantısıyla kapsamlı bir sürece adım attı. "Herkes gibi değil Çerkes gibi siyaset" ve "Yüzü Anavatana Dönük KAFFED" ilkeleri etrafında kurgulanan bu program, cumartesi günleri ikişer oturum halinde yürütülen çevrim içi seminerlerle diasporanın siyasal ufkunu genişletmeyi amaçladı. ODTÜ Uluslararası İlişkiler Bölüm Başkanı Profesör Doktor Özgehan Şenyuva’nın gençlerin siyasal katılımı ve araştırma metodolojileri dersiyle başlayan eğitimler, Profesör Doktor Fethi Açıkel’in karşılaştırmalı siyaset ve milliyetçilik tahlilleriyle sürdü. Ardından milletvekilleri Murat Baybatur ile Serkan Sarı’nın yerel teşkilat deneyimleri, parlamenter süreçler, Türkiye-Rusya ilişkileri ve Ukrayna Savaşı tahlilleri gençlerle buluştu. Profesör Doktor Tarık Şengül’ün yerel yönetimler kuramı, Süleyman Tarık Balyalı’nın belediyecilik pratikleri aktarımıyla pekişirken; Mamreş Serdar Atalar’ın teşkilatlanma ve sandık yönetimi dersleri, Adeje Hülya Atcı Nergis’in dünya düzeninde kültürel değerlerin korunması oturumuyla tamamlandı. İletişim bilimci Profesör Doktor Sevda Alankuş’un kimlik, hegemonya ve Çerkeslerin kamusal alandaki konumu sunumu, Atakum Belediye Başkanı Serhat Türkel’in yerel siyasal iletişim paylaşımlarıyla birleşti. Kepsut Belediye Başkanı İsmail Cankul’un ilke odaklı siyaset anlatımı, CHP Parti Meclisi Üyesi Gülşah Deniz Atalar’ın siyasette kadın temsili ve mesleki uzmanlık tahlilleriyle derinleşti. Program ilerleyen haftalarda Okan Konuralp’in medya etiği, Mustafa Arslan’ın yasama süreçleri, Murat Caymaz’ın temiz siyaset ilkeleri, İhsan Kurnaz’ın yerel yönetim takibi, Profesör Doktor Erol Taymaz ile Guser Sevinç Baykan Özden’in örgütlenme tarihi ve yerel mekanizmalar oturumlarıyla 20 Mayıs tarihindeki seminer kapanışına kadar zengin bir kuramsal birikim sağladı.


Çevrim içi eğitimin yanı sıra akademi, gençleri karar alma mekanizmalarıyla doğrudan buluşturan 4 büyük yüz yüze temasla siyasetin pratik alanına taşıdı. 16 Şubat tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi Komisyon Toplantı Salonunda Abdulhamit Gül, Murat Alparslan ve Ahmet Mücahit Arınç ile gerçekleştirilen ilk yüz yüze seminerde meclis işleyişi deneyimlenip rehberli parlamento turu yapıldı. 7 Mart tarihinde CHP Genel Merkezinde Ensar Aytekin ve Gülşah Deniz Atalar ile parti teşkilatlanması incelendi; ardından KAFFED Genel Merkezinde Profesör Doktor Erol Taymaz ile saha çalışması planlanıp Ankara Çerkes Derneği iftarında önceki genel başkanlar Muhittin Ünal, Cihan Candemir, Yaşar Aslankaya ve Yıldız Şekerci ile federasyonun geçmiş siyasi hafızası ele alındı. 18 Nisan’da AK Parti Genel Merkezinde milletvekilleri Zeynep Yıldız ve Orhan Yegin ile siyasette genç ve kadın kimliği, gücü reddedebilme iradesi ve medeni diyalog kültürü tartışılırken, program sonrası saha anketlerinin çerçevesi netleştirildi. 2 Mayıs’ta Saadet Partisi Genel Merkezinde ise Mahmut Arıkan, Sabri Tekir ve Mesut Doğan ile bir araya gelinerek siyasetin problem çözme sanatı olduğu, nefret dilinden kaçınılması ve siyasetı önemsemeyen halkları kendilerini önemsemeyen siyasetçilerin yöneteceği tespiti üzerinde duruldu.


Akademinin en iddialı omurgasını ise Mayıs ve Ağustos ayları arasında Profesör Doktor Erol Taymaz, Profesör Doktor Cahit Aslan, Doçent Doktor Eylem Akdeniz Göker ve Doktor Mehmet Eser’in danışmanlığında 15 gençlik grubunun yürüttüğü saha araştırması oluşturdu. "Çerkesler siyasete nasıl bakıyor? Siyaset Çerkeslere nasıl bakıyor?" sorusuna yanıt aranan bu süreçte Ankara, İstanbul, Balıkesir, Çanakkale, Samsun, Sinop, Sivas, Tokat, Kayseri ve Adana olmak üzere 10 ilde toplam 47 derinlemesine mülakat yapıldı. Bu mülakatlar AK Parti ve CHP'den Saadet Partisi, DEM Parti, İYİ Parti, MHP, ÇDP, TİP, DEVA Partisi, Gelecek Partisi, Yeniden Refah Partisi ve Anahtar Parti'ye kadar 12 farklı siyasi partinin temsilcilerini kapsadı. Eş zamanlı olarak Ankara, İstanbul, Sivas, Tokat, Samsun, Sinop, Orhanlı, Adana, Uzunyayla ve Gölbaşı dernekleri ile Çerkes Kültür Evi gibi 14 diaspora kurumunun yöneticileriyle görüşmeler gerçekleştirildi. Denef Demir, Ahmet Yılmaz, Aytaç Pak, Sine Akbay, Öykü Alav, Ecem Ceylan, Batuhan Özdemir, İnci Nazlı Dak, Jan İnci, Esma Nur Beylen ve Selim Ukbe Sezgin gibi 30'u aşkın gencin sahaya inerek tuttuğu bu mülakat notları, diaspora ile siyasal elitler arasındaki ilişkiyi kapsamlı biçimde belgeledi.


Eğitim sürecinin son aşaması ise programı başarıyla sürdüren gençlerin katılımıyla 14 ile 19 Eylül 2026 tarihleri arasında Kabardey-Balkar ve Adıgey Cumhuriyetlerine düzenlenen Anavatan Gezisi oldu. Nalçik’te Dünya Çerkes Birliği Genel Başkanı Sohroko Hauti görüşmesi, Yaşam Ağacı Anıtı, Kazanıko Jabağı anıt mezarı, Mavi Göl ve kültür gecesi etkinlikleriyle tarihsel hafıza tazelenirken; Maykop’ta Adıge Xase Başkanı Tlemeşok Ramazan, Adıgey Milliyetler Komitesi Başkanı Dovlet Dolev ve Rusya Dışişleri Temsilcisi İgor Terziyan temasları, Ulusal Müze ve Tıj İlkay Misafirhanesi buluşmalarıyla anavatan dinamikleri yerinde incelendi. Ancak bütün bu seminerlerin, meclis ve genel merkez ziyaretlerinin, devasa saha mülakatlarının ve anavatan temaslarının ardından akademiye katılan gençlerin KAFFED kurumsal sitesindeki yazılarına bakınca, gençlerde siyasete dair olgunlaşma göremediğimi açıkça belirtmek durumundayım. Örneğin katılımcılardan Haçemiz Selim Ukbe Sezgin’in anavatan dönüşü yayımlanan "Üçüncü Geliş: Romantizmden Sorumluluğa" yazısında romantizmi aşma çağrısı yapılsa da metin duygusal ve lirik bir atmosferden kurtulamamıştır. Benzer biçimde Tsipine Aslı Sena Zabun’un "Dönmek Nasıl Bir Şey?" başlıklı yazısında Ahmet Telli’nin Son Ubıh şiiri ve geleneksel ağıtlar üzerinden yürütülen "İnsan hiç ayrılmadığı bir yere nasıl döner?" sorgulaması edebi açıdan dokunaklı olsa da, siyasete dair yapısal veya stratejik bir analiz içermemektedir. Kurumsal sitedeki diğer yazılara da yansıyan bu durum; sivil toplum gücü, parlamenter lobi, hak talepleri ve kamusal karar mekanizmalarını etkileme araçları üzerine rasyonel bir siyaset dili kurulamadığını, gençlerin geleneksel dernek edebiyatının romantik aidiyet sınırlarında kaldığını ve siyasete dair olgunlaşmanın henüz metinlere yansımadığını göstermektedir.


Ortaya çıkan bu genel tabloyu başından sonuna kadar soğukkanlılıkla değerlendirdiğimizde; KAFFED Siyaset Akademisi hakkında düşünmek için çok uygun bir zaman olduğunu, ancak fikir sahibi olmak için henüz erken olduğunu ve sabırla Saha Çalışması Mülakat ve Araştırma Notları KAFFED Akademi Raporunu beklediğimi belirtmek isterim. Zira sosyal medyada kimi çevrelerin iddia ettiği gibi akademiyi sadece fotoğraf karelerinden ibaret görmek ne kadar haksız bir indirgemecilik ise, 40 gencin birer siyasal aktöre dönüştüğünü varsaymak da o denli erkenci bir yanılgı olacaktır. İktidardan muhalefete uzanan geniş parti yelpazesi, Anadolu’nun kılcal damarlarındaki dernek temasları ve anavatanla kurulan köprü muazzam bir kurumsal çabanın ürünüdür; ancak bu çabanın sahici bir siyasal akla evrilip evrilmediği henüz belirsizdir. Bu nedenle gençlerin yazılarındaki hamlığa bakarak erkenden umutsuzluğa kapılmak ne kadar yanlışsa, salt organizasyonun büyüklüğüne aldanarak kesin kanaat bildirmek de o kadar yanıltıcıdır. Gerçek tablo, 15 grubun 10 şehirde 12 siyasi parti ve 14 dernekle yaptığı 47 mülakatın ham verilerinde gizlidir. İşte bu sebeple, peşin hükümler vermek yerine, Profesör Doktor Erol Taymaz ve akademik danışma kurulunun hazırlamakta olduğu Saha Çalışması Mülakat ve Araştırma Notları KAFFED Akademi Raporunu sabırla beklemek en doğru yaklaşım olacaktır; çünkü akademinin diasporada kalıcı bir siyasal bilinç mi yarattığı yoksa hoş bir tecrübe olarak mı kaldığı ancak o raporun somut verileri ışığında anlaşılabilecektir.

Bugünün küreselleşen dünyasında insanlık, ulus-devletlerin klasik sınırlarını hızla aşındıran, yerel olan her türlü özgünlüğü homojenleştiren ve bireyi köksüz, akışkan, tüketim odaklı tanımsız birer nesneye indirgeyen devasa bir küresel öğütücü çark ile karşı karşıyadır. Geç kapitalizmin hız fetişizmi, metropollerin soğuk beton labirentleri ve dijital algoritmaların insan bilincini abluka altına alan anonim koridorları; binlerce yıllık kolektif hafızaları, kadim ahlak nizamlarını ve özgün varoluş biçimlerini kendi tek tipleştirici potasında acımasızca eritip buharlaştırmaktadır. Küresel dünyanın bu öğütücü mekanizması, tarihte görülen klasik ve kaba asimilasyon yöntemlerinden çok daha sinsi, çok daha derin ve çok daha yıkıcı bir biçimde işler; zira o, farklılıkları doğrudan yasaklamak yerine, onların içini sinsice boşaltarak zararsızlaştırmakta, metalaştırmakta ve postmodern kimlik pazarında alınıp satılan, istenildiğinde bir giysi gibi takılıp çıkarılan sentetik vitrin etiketlerine dönüştürmektedir. İşte tam da bu çok katmanlı ontolojik kuşatmanın merkezinde, diasporanın hafıza odalarında giderek silikleşen, solgunlaşan ve günden güne buharlaşma tehlikesiyle burun buruna gelen bir Çerkeslik gerçeği yer almaktadır. Gündelik hayatın doğrudan üretim pratiklerinden, kamusal alanın dönüştürücü düşünce ikliminden, felsefeden, sanattan ve sarsılmaz bir gelecek iddiasından adım adım tecrit edilen bir kimlik; küresel popüler kültürün ve egemen dillerin amansız girdabı karşısında kendi özgün nefesini, tarihsel rengini ve direnç kabiliyetini uzun süre koruyamaz. Şehirlerin karmaşasında atomize olmuş, birbirinden yalıtılmış mahallelere savrulmuş, birbirine yabancılaşmış ve çağın konformist tüketim akıntılarına bütünüyle kapılmış yeni kuşaklar için Çerkes olmak; sandıklarda saklanan gümüş kemerlerin, paslı kamaların yahut yılda birkaç kez icra edilen ritmik dans figürlerinin ötesine geçemeyen dekoratif bir kalıntıya indirgenme tehdidi altındadır. Oysa kimlik, müzelerde sergilenen donuk bir etnografya malzemesi yahut geçmişin mezar taşlarında yakılan melankolik bir ağıt değil; hayatı bütünüyle tanzim eden, bireyin ahlakını kuran, dilini konuşturan, adalet terazisini işleten ve geleceğe doğru sarsılmaz bir iddiayla yürüyen dinamik, kurucu bir varoluş zeminidir. Bu kurucu zeminin yitirilmesi, yalnızca bir halkın yeryüzündeki adının silinmesi demek değildir; insanlığın ortak hafızasından ve vicdanından doğayla barışık kadim bir felsefenin, haysiyetli bir medeniyet tasavvurunun bütünüyle tasfiye edilmesidir. Küresel rüzgârların önünde savrulan birer yaprak olmaktan kurtulmanın yolu, esen fırtınanın şiddetine boyun eğmek değil; köklerin kadim toprağa ne kadar derin ve tavizsiz tutunduğunu kuyumcu terazisinde tartarak yeniden keşfetmek, bu sarsılmaz onurlu varoluşu çağın en ileri entelektüel donanımıyla harmanlayarak geleceğe doğru büyük bir tarihsel cesaretle, sarsılmaz bir özgüvenle ve tavizsizce taşımaktır.  Bu acımasız küresel öğütücülük karşısında diasporanın kurumsal tablosunu tahlil ederken, ne toptancı bir inkârla kurumlarımızı hırpalamak ne de onları tüm yetersizliklerinden soyutlayarak aklamak doğru bir tutumdur. Bugün fedakârca ayakta tutulan derneklerimiz, vakıflarımız ve kültürel platformlarımız; sürgünün ilk günlerinden bu yana dağılmayı engelleyen, folklorik mirası taşıyan, düğünlerde ve taziyelerde dayanışmayı diri tutan kıymetli sığınaklar olmuştur; bu yapılara emek veren insanların samimiyetini, iyi niyetini ve döktüğü alın terini en yüksek nezaketle teslim etmek ahlaki bir borçtur. Ancak bu hakkı teslim etmek, kurumlarımızın içine düştüğü derin kavramsal tıkanıklığı, yapısal yetersizlikleri ve vizyon kısırlığını görmezden gelmek anlamına asla gelemez. Zira mevcut yapılarımız, doğaları ve tüzükleri gereği temelde birer kültür kurumudur; dolayısıyla onların sınırlarını kavramak şarttır. Kültür kurumlarının en büyük çıkmazı, kendilerini nihai bir hedef ve temsil makamı sanmaları, yani bir temsil illüzyonuna kapılmalarıdır; oysa kültürel faaliyetlerin sağladığı sıcak cemaat hissi, küresel kapitalizmin ve kentsel erimenin yarattığı devasa varoluş krizini tek başına göğüslemeye yetmez. Tüzük tartışmalarına hapsolmuş, statükoyu koruma ve devlete şirin görünme kaygısıyla depolitize edilmiş, rutin dans provaları ve salon etkinlikleriyle günü kurtarmaya çalışan bir kurumsal refleks; metropollerde kimliğini yitiren gençliğin entelektüel ve felsefi açlığını doyuramadığı gibi, halkın tarihsel hak arayışına da rehberlik edemez. Kurumlarımızı toptan suçlayıp yok saymak nasıl yıkıcı bir haksızlıksa, onların bu yapısal yetersizliklerini erdem gibi pazarlayıp asimilasyonun önüne kültürel bir perde çekmek de bir o kadar ölümcül bir aymazlıktır; yapılması gereken, bu kıymetli kültürel tabanı inkâr etmeksizin, onun sınırlarını aşan ve küresel meydan okumayı göğüsleyebilecek bağımsız bir politik bilinci ve stratejik aklı örgütlemektir. Küresel dünyanın tek tipleştirici fırtınasına karşı durabilmenin yegâne yolu, kültürel aidiyet hissini tavizsiz bir Çerkes ulusal bilincine dönüştürmekten ve bu bilinci politik bir kurucu iradeyle tahkim etmekten geçer. Artık geçmişin hatıralarını bir acındırma sermayesine çeviren, uğradığı felaketleri pasif bir kabullenişle kutsayarak mağduriyet zırhının ardına saklanan o yılgın ve edilgen dili kökünden parçalamak zorundayız; çünkü tarih, yalnızca geçmişte yaşanan felaketlerin kaydı değil, geride kalanların o yaşananlarla bugün ne yapmaya cesaret ettiğinin, nasıl bir gelecek kurduğunun amansız sınavıdır. Bir halkın kendi varoluşsal krizini aşabilmesi, yenilmişliğini soylu bir vakar, suskunluğunu derin bir olgunluk, görünmezliğini ise uslu bir vatandaşlık sanan o zehirli yanılsamayı derhal terk ederek, tarihin kurucu bir öznesi haline gelmesiyle mümkündür. Çerkes kimliğini küresel akıntıların yutamayacağı sarsılmaz bir zırha kavuşturacak olan asıl kudret, romantik anma ritüellerinin sahte deşarjlarında yahut takvimlere sıkıştırılmış sembolik keder nöbetlerinde değil; modern dünyanın kavramsal araçlarıyla donatılmış, analitik akılla bilenmiş ve kendi meşru haklarını dünya sahnesinde gür bir sesle savunan tavizsiz bir ulusal bilinçte saklıdır. Bu kurucu irade, her şeyden evvel kimliğin ontolojik taşıyıcısı ve kolektif ruhun kalesi olan Çerkes dilini, sadece yaşlıların birbirine fısıldadığı nostaljik bir hatıra olmaktan derhal kurtarıp bilimin, felsefenin, sanatın, edebiyatın ve dijital teknolojinin kurucu vasıtası kılmayı emreder; zira dili yaşamayan bir toplumun zihni bağımsız olamaz, kendi kavramlarıyla düşünemeyen bir halk ise başkalarının kavramlarının esiri olmaktan kurtulamaz. Siyasal bir ciddiyetle tahkim edilmeyen, ulus-ötesi bir koordinasyondan yoksun bırakılan ve yeni kuşakların entelektüel arayışlarına cevap veremeyen her aidiyet, küresel kentin pragmatik dişlileri arasında öğütülmeye mahkûmdur; bu sebeple bugün yapılması gereken, kadim vatan topraklarının eğilmeyen adalet arayışını, haysiyet felsefesini ve doğrudan halk demokrasisini simgeleyen Xabze nizamını modern hukukun, küresel kamuoyu diplomasisinin ve örgütlü politik eylemin merkezine kararlılıkla yerleştirmektir. Kendi adıyla var olma kavgası, dar bir kabilecilik refleksi asla değildir; bilakis küresel sermayenin ve tek tipçi modernitenin insanlığı tek tipleştiren vahşi kuşatmasına karşı, kadim bir halkın insan onurunu, çok sesliliği ve evrensel adalet ülküsünü kendi varlığında somutlaştırma direnişidir; bu kurucu direniş kuşanılmadığı takdirde, diasporanın geleceği celladının vitrininde sergilenen melankolik ve dilsiz bir folklor nesnesi olmaktan, kendi trajik yok oluşunu kendi elleri ve alkışlarıyla kutlamaktan öteye geçemeyecektir. Fakat bütün bu düşünsel silkiniş ve inşa edilen politik bilinç, yönünü ve stratejik pusulasını doğrudan tarihi anavatan ufkuna çevirmedikçe havada asılı kalmaya, köksüz bir diaspora hülyası olarak tükenmeye mahkûmdur; zira somut bir vatan hedefinden, tarihi Çerkesya’nın fiziki, hukuki ve siyasal gerçekliğinden kopartılmış bir Çerkeslik tasavvuru, zamanın kızgın kumları üzerinde dağılıp gidecek bir seraptan ibarettir. Kendi anavatanından kopmuş, toprağıyla olan zihinsel ve fiili temasını yitirmiş bir diasporanın uzun vadede küresel asimilasyonun amansız dalgalarına direnmesi ve kendi özgün karakterini muhafaza etmesi eşyanın tabiatına aykırıdır; aynı şekilde diasporasının devasa beşeri, akademik, iktisadi ve diplomatik birikiminden mahrum kalmış bir Çerkesya’nın da bölgenin çetin jeopolitik girdaplarında kendi ulusal varlığını güvenceye alması fevkalade güçtür. Dolayısıyla bugün diasporanın önündeki en temel tarihsel ödev; Çerkesya ile diaspora arasında kesintisiz, dinamik ve çok katmanlı bir entegrasyon hattı kurmak, anavatana geri dönüş hakkını uluslararası hukukun en temel meşru zemini olarak savunmak, çifte vatandaşlık ve kalıcı ikamet mekanizmalarını geliştirmek ve Çerkesya topraklarının geleceğine doğrudan, somut ve kurumsal katkılar sunmaktır. Vatan, geçmişte bırakılmış lirik bir masal coğrafyası değil; bugünün somut ve meşru mücadele koordinatı, geleceğin ise tek hakiki kurucu inşa sahasıdır. Kendi toprağına basmayan bir ayak dik duramaz; Çerkesya ufkuna bakmayan bir göz geleceğini tayin edemez. Bugün küresel kimliklerin kaygan zemininde eriyip gitmek ile Çerkes kimliğine, tavizsiz bir ulusal bilinçle ve sarsılmaz bir Çerkesya hedefiyle sımsıkı sarılarak tarihe meydan okumak arasında duruyoruz; tam bu tarihi dönüm noktasında ve eşikte yılgınlığa, sahte mazeretlere, içselleştirilmiş teslimiyete ve tereddüde asla yer yoktur, zira Çerkes kalmakta ve onurlu Çerkesya yürüyüşünde ısrar etmek, bir halkın kendi kaderine bizzat el koymasının en soylu, en meşru ve nihai zaferi olacaktır.


Bu doğrultuda, artık durum tespiti yapma, sitem etme ve mevcut krizleri yalnızca tasvir etme aşamasını kesin olarak geride bırakıp, doğrudan doğruya kurucu bir iradeyle eyleme geçmek ve "neler yapmalıyız?" sorusına tereddütsüz, berrak ve programatik bir yol haritasıyla cevap vermek zorundayız. İlk ve en acil vazifemiz, diasporanın sahip olduğu dağınık beşeri, akademik ve entelektüel potansiyeli ulus-ötesi bir çatı altında birleştirecek bağımsız düşünce kuruluşları, araştırma enstitüleri ve strateji merkezleri kurmaktır. Farklı ülkelerde ve metropollerde yaşayan Çerkes hukukçularını, uluslararası ilişkiler uzmanlarını, tarihçilerini ve diplomatlarını ortak bir çalışma masasında buluşturacak bu kurumsal akıl; günübirlik polemiklerden arınmış, uluslararası hukukun evrensel normlarını rehber edinen ve halkımızın meşru haklarını dünya kamuoyuna taşıyan profesyonel bir diplomasi hattı inşa etmelidir. Brüksel, Cenevre, Washington ve Ankara gibi uluslararası karar alma merkezlerinde kalıcı temsil ve irtibat ofisleri açılmalı; Birleşmiş Milletler mekanizmalarından Avrupa Konseyi organlarına kadar küresel insan hakları ve yerli halklar zeminlerinde kesintisiz, planlı ve kurumsal bir lobi faaliyeti yürütülmelidir. Tarihsel haksızlıkların tescili, 1864 Soykırımı’nın uluslararası alanda hukuki olarak tanınması ve halkımızın gasp edilen tüm kolektif haklarının iadesi talebi; ajitasyondan ve hamasetten uzak, birinci elden arşiv vesikaları, uluslararası ceza hukuku normları ve sarsılmaz bilimsel raporlarla küresel kamuoyunun gündemine taşınmalıdır. Bu doğrultuda, çok dilli periyodik bültenler, kapsamlı politika metinleri ve uluslararası hukuk dosyaları hazırlayacak daimi bir Uluslararası Çerkes Hukukçular Ağı derhal teşkil edilmeli; yabancı devletlere, parlamentolara, düşünce kuruluşlarına ve uluslararası sivil toplum örgütlerine yönelik kesintisiz, son derece disiplinli ve kurumsal bir diplomatik bilgilendirme seferberliği tavizsizce icra edilmelidir. Bununla birlikte, farklı coğrafyalara dağılmış genç araştırmacılarımızı ve akademisyenlerimizi destekleyecek uluslararası araştırma bursları ihdas edilmeli, Çerkes tarihini, sosyolojisini, kültürünü ve dilini dünya üniversitelerinde bilimsel bir disiplin olarak temsil edecek bağımsız akademik kürsülerin kurulması için kurumsal bütçeler ayrılmalıdır; zira kendi bilgisini bizzat üretemeyen, kendi tezlerini evrensel bilim diliyle savunamayan ve uluslararası stratejik karar alıcı mekanizmalara doğrudan ulaşamayan bir ulusal hareketin, küresel rüzgârlar karşısında bağımsız bir siyasal özne haline gelmesi ve varlığını koruyabilmesi asla mümkün değildir. 
Kimliğin ontolojik omurgası ve kolektif ruhun yegâne kalesi olan anadilimizi ve kadim ahlak nizamımızı folklorik bir nostalji olmaktan derhal kurtarıp, modern çağın üretim, bilim ve düşünce vasıtası haline getirecek radikal bir kültürel seferberlik başlatmaktır. Diasporanın her bir ferdini ve ailesini kapsayacak küresel ölçekte standartlaştırılmış dijital dil öğrenme platformları, yapay zekâ tabanlı interaktif pedagojik uygulamalar, çevrimiçi sözlükler ve erken çocukluk dönemine hitap eden zenginleştirilmiş animasyon ve multimedya içerikleri süratle hayata geçirilmelidir. Anadili eğitimi, dernek salonlarının dar saatlerine sıkıştırılmış amatör ve iyi niyetli çabaların ötesine taşınarak; pedagojik formasyona sahip uzman eğitimcilerin koordinasyonunda, profesyonelce yönetilen, müfredatı küresel ölçekte akredite edilmiş ve tüm dünyada senkronize çalışan modern bir milli maarif ağına dönüştürülmelidir. Büyük şehirlerde anadiliyle eğitim veren bağımsız kreşler, anaokulları, dil atölyeleri ve hafta sonu kolejleri kurulmalı; yeni yetişen kuşakların dili tabii bir yaşam ortamında, gündelik hayatın doğal akışı içinde solumaları mutlak surette, kurumsal olarak ve kararlılıkla sağlanmalıdır. Eş zamanlı olarak, dünya düşünce klasiklerinin Çerkesçeye, zengin Çerkes düşünce, folklor ve edebiyat külliyatının ise dünya dillerine yetkin çevirmenlerce aktarılmasını sağlayacak ulusal bir çeviri ve yayın enstitüsü kurulmalı; anadilimiz yalnızca geçmişin hatıralarını fısıldayan bir nostalji aracı olarak değil, çağdaş felsefenin, sanatın, bilimin ve yüksek edebiyatın canlı ve güçlü bir ifade vasıtası olarak yeniden üretilmelidir. Bu dilsel ve düşünsel atılımın toplumsal zeminini ise, geleneksel Xabze ahlakının özünde yatan doğrudan halk demokrasisini, şeffaflığı, liyakati ve karşılıklı sorumluluk hukukunu modern hayatın kurumlarına uyarlamak teşkil etmelidir. Köy meydanlarındaki kadim meclis (hase) geleneği, metropollerde yaşayan halkımızın doğrudan karar süreçlerine katılabileceği katılımcı, yatay ve hesap verebilir modern kurullara dönüştürülmeli; adalet ve onur terazisini işleten bu kolektif etik duruş, modern kentin yabancılaştırıcı bencilliğine karşı tavizsiz bir varoluş kalkanı olarak yaşatılmalıdır. 
Diasporanın küresel ölçekteki devasa iktisadi ve mesleki gücünü ortak bir milli hedefe kanalize edecek kurumsal finansman, girişimcilik ve dayanışma ağlarını inşa etmektir. Dünyanın farklı ülkelerinde ve stratejik sektörlerinde rüştünü ispatlamış Çerkes iş insanlarını, sanayicilerini, mühendislerini, bilişim uzmanlarını, avukatlarını ve finansçılarını ortak bir veri tabanında bir araya getirecek kapsamlı bir küresel mesleki atlas oluşturulmalıdır. Bu ağın öncülüğünde, tam bir şeffaflık, uluslararası bağımsız denetim ve profesyonel yönetim mekanizmalarıyla idare edilecek olan Ulusal Stratejik Yatırım ve Dayanışma Fonu vakit kaybetmeksizin tesis edilmelidir. Toplanacak milli sermaye, günübirlik tüketim harcamalarına yahut gelip geçici gösterişli salon toplantılarına değil; doğrudan geleceği kuracak stratejik ve üretken projelere yönlendirilmelidir. Bu fon vasıtasıyla; anadili eğitimi veren modern kreşler ve özel eğitim kurumları finanse edilmeli, dünya çapında ses getirecek yüksek bütçeli bağımsız medya mecraları, sinema ve belgesel projeleri desteklenmeli, stratejik alanlarda lisansüstü eğitim gören parlak gençlere karşılıksız burslar sağlanmalı ve uluslararası meşru hukuk mücadelelerinin devasa bütçeleri güvence altına alınmalıdır. Ayrıca genç girişimcilerimizi destekleyecek melek yatırımcı ağları, teknoloji fonları ve kurumsal kuluçka merkezleri kurularak, diasporanın yüksek teknoloji ve inovasyon üreten son derece dinamik bir ekonomik ekosisteme kavuşması eksiksiz şekilde temin edilmelidir. Kendi ekonomik öz yeterliliğini kuramayan, kendi finansman kaynaklarını stratejik bir disiplinle yönetemeyen ve yetişen gençliğinin kariyerine, girişimlerine ve projelerine somut sermaye desteği sunamayan hiçbir toplum, bağımsız bir politik bilinç inşa edemez; dolayısıyla iktisadi sermayemiz, kişisel bir servet gösterisi olmaktan çıkarılıp, kolektif ulusal varoluşumuzun sarsılmaz maddi omurgası haline getirilmelidir. Nihayet bütün bu kurumsal, pedagojik ve iktisadi hamlelerin birleşeceği yegâne nihai, meşru ve dokunulmaz menzil, tarihi anavatanımız Çerkesya’nın geleceğini inşa etme ve vatan toprağıyla yeniden bütünleşme hedefi olmalıdır; zira Çerkesya ufku taşımayan her türlü diaspora faaliyeti, kökünden koparılmış bir fidan gibi kurumaya ve yabancı topraklarda eriyip gitmeye mahkûmdur. Bu doğrultuda atılması gereken ilk somut adım, Çerkesya ile diaspora arasında kesintisiz, dinamik ve çok katmanlı bir kurumsal entegrasyon hattı kurmaktır. Anavatana geri dönüş (repatriasyon) hakkının uluslararası hukuk normları çerçevesinde meşru bir hak olarak tanınması, çifte vatandaşlık ve kalıcı ikamet süreçlerinin önündeki idari ve yasal engellerin kaldırılması için hem küresel insan hakları mahkemelerinde hem de Çerkesya’daki resmi makamlar nezdinde tavizsiz bir diplomasi yürütülmelidir. Diasporadaki sermaye ve teknoloji birikimini Çerkesya’nın üretken sektörlerine, tarımına, sanayisine, yenilenebilir enerjisine ve bilişim altyapısına yönlendirecek ortak yatırım holdingleri ve kalkınma ajansları kurulmalıdır. Genç nesillerimizin Çerkesya üniversitelerinde yükseköğrenim görmeleri teşvik edilmeli, anavatan topraklarında düzenli gençlik enstitüleri, yaz akademileri, mesleki staj programları ve bilimsel atölyeler organize edilerek vatan ile olan bağ soyut bir temenni olmaktan çıkarılıp gündelik hayatın somut bir gerçeğine dönüştürülmelidir. Çerkesya’ya geri dönen her bir aile ve birey için barınma, istihdam, dil uyumu ve hukuki danışmanlık hizmeti verecek profesyonel Geri Dönüş Koordinasyon Merkezleri kurulmalı, sürdürülebilir konut ve tarım kooperatifleri vakit kaybetmeden hayata geçirilmelidir; vatan topraklarında yaşayan halkımızla diasporadaki kitleler arasındaki yapay mesafeler, ortak ticari, kültürel, sanatsal ve akademik ortaklıklarla kalıcı olarak ortadan kaldırılmalıdır. Tarihsel vatanımız Çerkesya’nın bağımsız, demokratik, müreffeh, özgür ve kendi geleceğini bizzat tayin eden bir meşruiyet zeminine kavuşması, diasporadaki her bir Çerkesin en yüksek politik ideali ve varoluş gayesi olarak zihinlere ve kalplere kazınmalıdır; işte bu tavizsiz Çerkesya hedefi etrafında kenetlendiğimizde, politik bilincimiz lafta kalan bir arzu olmaktan çıkacak, tarihin akışını değiştiren sarsılmaz bir kurucu kudrete dönüşecektir.

 

Tarihin kör kuyularında yankılanan bir çığlık, zamanın paslı çeperlerine çarptıkça ya kendi hakikatini bileyen bir hançere ya da celladının vitrinine meze edilen dilsiz bir süs eşyasına dönüşür. Yeryüzünün hiçbir coğrafyası, Karadeniz’in o tuzlu, dipsiz mezarlığından başlayıp Kafkas Dağları’nın göğü delen sarp ve geçit vermez zirvelerine kadar uzanan bu kanla yıkanmış topraklar kadar ağır, bu denli kahredici bir suskunluğa mahkûm edilmemiştir. Bir yanda Psıhafe’nin buz tutmuş yataklarından süzülen fırtınalı uğultu, asırlık meşe ve gürgen ormanlarının bağrında at koşturanların dilsiz kayalara emanet ettiği kadim yas; diğer yanda ise sürgünün kızgın çöl tozlarında, Amik Ovası’nın bataklık buğusunda, Anadolu’nun yabancı ve kayıtsız bozkırlarında bir lokma ekmeğin içine gömülen haysiyet kavgaları hüküm sürerken, bu iki âlemin arasına gerilen görünmez köprüde asılı kalan tek bir hakikat vardı: Adığe’nin, yani öz be öz Çerkes’in, kendi toprağından koparılışının ve hafızasından soyuluşunun hikâyesi. Lakin asırların çilesiyle yoğrulmuş bu trajedi, bugün ne acıdır ki bir halkın diriliş ve varoluş manifestosu olmak yerine; konforlu diaspora salonlarında, sıcak kalorifer peteklerinin dibinde kurulmuş dernek koltuklarında, sanki alelade bir şirketin piyasa payıymış gibi pazarlanan ucuz bir “marka” maskaralığına feda edilmektedir. Eğer Kafkas kelimesi, bir sokak başında kepenk açan gösterişli bir restorant zincirinin, içi boşaltılmış egzotik baharatlar vadeden bir süpermarket reyonunun ya da şehvetli oryantalist fantezileri tatmin eden turistik turların ışıltılı tabelası olsaydı; ortada dövünecek, kahrolacak hiçbir şey kalmaz, bu tabelayı büyütme gayretleri küresel sermayenin sıradan bir reklam başarısı sayılarak görmezden gelinebilirdi. Ancak bu kavram, bir milletin mezar taşlarının, yakılmış köylerinin, denize dökülen bebeklerinin ve tarihin gördüğü en sistemli soykırımlardan birinin üzerine bir sis perdesi gibi çekildiğinde; onu bir marka olarak yüceltmeye kalkışmak, düpedüz o mezarların üzerinde tepinmek, celladın unutturmak istediği hakikate bilerek veya bilmeyerek suç ortaklığı etmektir.

Gerçekte nedir Kafkas ve bir Çerkes’in gözbebeğindeki o kadim dağın ardında yatan dünya ile bu marka bezirgânlarının zihnindeki pelesenk birbirine ne kadar yabancıdır? Bu sorunun, o süslü diaspora kürsülerinden ahkâm kesenlerin lügatinde namuslu tek bir karşılığı bulunmamaktadır; zira ancestral zihnindeki Kafkas, ne dağların hırçın tabiatıyla ne de o dağların koynunda binlerce yıldır dövülen dillerin trajedisiyle alakası olan bir soyutluktur. Onlar için Kafkas; sınırları keyfe keder çizilen, kimi gün sadece Kuzeybatı Kafkasya’nın otokton evlatları olan Adığe ve Apsuvalara daraltılan, ertesi gün bir toplantı salonunu doldurma telaşıyla içine Alanların, Kumukların, Lakların, Maarulavların, Çeçenlerin ya da İnguşların gelişigüzel fırlatıldığı, fakat hiçbirinin gerçek derdine, diline ve geleceğine temas etmeyen elastik bir yanılsamadan ibarettir. Dini inanç deseniz, Abhazların ve Osetlerin damarlarında hâlâ tüten Hristiyanlık ve kadim pagan inançların tortuları ile Mozdok Çerkeslerinin kilise çanlarıyla harmanlanmış varlığı, bu zevatın kafasındaki tornadan çıkma muhafazakâr aidiyet kalıplarını bir anda paramparça eder. Peki o vakit nedir geriye kalan? Geriye yalnızca, Ankara’nın ya da başka iktidar odaklarının lütfettiği o steril alanlarda toplanıp kendi cılız varlıklarını birbirine alkışlatan, diasporanın kaçınılmaz asimilasyon bataklığında eriyip gitmesini bir folklor gösterisi neşesiyle seyreden bir avuç dernek bürokratının yapay tatmin mekanizması kalır. Bir coğrafyanın adını alıp bir milletin etnik, tarihsel ve siyasal omurgasının yerine ikame etmeye kalkışmak, Çerkes halkının bin yıllık hafızasını bir coğrafi koordinata gömerek buharlaştırma projesinden başka nedir?

Oysa Kafkasya, eğer bir halk değil de bir coğrafyaysa ve bu coğrafyanın adı bir ortak çatı hüviyetiyle sunulacaksa, analarının ak sütü gibi o sarp vadilerin, ovaların ve karlı dorukların sahibi olan bunca kadim milleti hangi küstah elekten geçirip yok sayıyorsunuz? Dağıstan’ın yalçın kayalıklarından Hazar boylarına, Gürcistan’ın bağlarından Azerbaycan’ın yaylalarına kadar asırlardır kök salmış, Tevrat’ın kadim kelamını dağ rüzgârıyla yoğrulmuş Tat diliyle okuyan Dağ Yahudilerini bu markanın neresine sığdıracaksınız? Ermenistan ve Gürcistan yaylalarında kendi sır dolu inançlarını koruyarak yaşayan Yezidileri hangi nizamiyeden geri çevirdiniz? Karaçay-Çerkesya’nın ve Kabardey-Balkar’ın ortak coğrafyasında yan yana nefes alan Karaçayları ve Balkarları, Kuzey Osetya’dan Çeçenistan düzlüklerine uzanan topraklarda at koşturmuş Kumukları, Nogay bozkırlarının çilekeş evlatları Nogayları, Kafkasya’nın başı eğilmez halkı İnguşleri hangi cüretle bir çırpıda sildiniz? Dağıstan denilen o diller denizinin asıl muhafızları olan Avarları, Darginleri, Lezgileri, Lakları, Tabasaranları, Rutulları, Agulları, Tsahurları; dillerinin her biri birer tabiat abidesi olan Andileri, Ahvahları, Bagvalalları, Botlihleri, Godoberileri, Karatalıları, Tindileri, Çamalalları, Tsezleri, Didoları, Hunzibleri, Bejtaları ve Ginuhları hangi marka stratejinizle temsil etmeye cüret edebilirsiniz? Karadeniz’in yeşil koyaklarına sığınmış Megrelleri, Kafkas kulelerinin gölgesinde yaşayan Svanları, dalgaların hırçın türküsünü söyleyen Lazları; Talışları, Tatları, Kafkas Kürtlerini, Ahıska Türklerini ve Karapapakları bu sahte tabelanın hangi köşesine iliştireceksiniz? Bu halkların ne dillerini bilirsiniz, ne uğradıkları katliamlardan haberiniz vardır, ne sürgünlerinin sızısını yüreğinizde taşırsınız; ne onların haklarını uluslararası arenada savunacak bir fikriniz, ne de onlara sunabilecek tek bir dirhem siyasal iradeniz mevcuttur. Sizin Kafkas dediğiniz şey, bu halkların tamamını dışarıda bırakan, içi kof bir nostaljiden, bir Çerkes kaftanı giyip akordeon eşliğinde dönmekten ibaret zavallı bir illüzyondur; ve bu illüzyonun adı Kafkas değil, kendi aczini bölge coğrafyasının arkasına saklayarak gizleyen bir diaspora sahtekârlığıdır.

İşte tam bu noktada, bir Çerkes’in yüreğini bir kor gibi yakan, hançer gibi delen o asıl fırtına kopmaktadır; çünkü bu temelsiz markanın bütün hamallığı, bütün bedeli ve bütün kahrı doğrudan doğruya Çerkes (Adığe) halkına ödetilmektedir. Bütün dinamik enerjisini, insan kaynağını, köylerinden şehirlerine kadar akıttığı alın terini, salonları dolduran binlerini ve tarihin en büyük sürgününün kanayan yarasını Çerkes halkından devşiren bir yapı; iş kendi adını koymaya, kendi dilini savunmaya, kendi vatanı Çerkesya’nın adını telaffuz etmeye geldiğinde birdenbire suspus olmakta, korkakça bir genel geçerliğin ardına sığınmaktadır. Çerkes halkının kanıyla yoğrulmuş 21 Mayıs anmalarında kürsülere çıkıp timsah gözyaşları dökenlerin, o meydanlardan indikten sonra sanki Çerkes halkı tarihte hiç var olmamış, sanki katledilen ve anavatanından sürülenler Adığeler değilmiş gibi davranmaları, bir gaflet değil, sistemli bir yabancılaşmanın sonucudur. Bir halk örgütlenmesi yaratmak, yani Çerkeslerin dilini, meclisini, Xabze’nin kadim adaletini ve anavatanla kurulacak kopmaz bağları örgütlemek yerine; adeta içi boş bir franchising zinciri yönetir gibi hareket etmek, Çerkesliğe vurulmuş en ağır darbedir. Kendine ait bir adı olmaktan utanan, tabelasına “Çerkes” yazmaktan ödü kopan, egemen devletlerin asimilasyon politikalarıyla ters düşmemek adına kendi varlığını görünmez kılan bir zihniyet, Çerkes halkının özgürlük ve varoluş iradesini temsil edemez. Çerkesçe, yani Adığabze, yaşlıların dudaklarında son nefesini verirken, köyler birer birer boşalıp mezarlıklar dahi yabancılaşırken, genç nesiller kendi atalarının dilinde tek bir cümle kuramaz hale gelmişken; siz hangi markanın bekçiliğini yapıyorsunuz? Bir halkın dili ölürken korunan marka, ancak o halkın cenaze levazımatçılığı olabilir.

Çerkeslik, yani Adığağe; ne bir spor kulübünün taraftarlığı ne de hafta sonları dernek lokallerinde çay içerken tüketilecek folklorik bir eğlencedir. Çerkeslik, insanın varoluşla, tabiatla, toplumla ve kendi onuruyla kurduğu o mermerden daha sert, ama ipekten daha zarif ahlak nizamıdır, yani Xabze’dir. Bir Çerkes için vatan, haritalarda çizilmiş soyut bir sınır değil; atalarının kanıyla sulanmış, Psıhafe’nin, Laba’nın, Şınjır’ın, Kuban’ın koynunda uyuyan ve adı tarihin her safhasında Çerkesya olarak anılan kutsal topraktır. Rus Çarlığı bu halkı yok etmek için yüz yılı aşkın bir süre boyunca ormanları baltalarla kesip köyleri ateşe verirken, karşısında “Kafkasyalılar” adında yapay bir kitle değil; kendi bayrağı altında birleşmiş, kendi meclisini kurmuş, vatanı Çerkesya için ölüme gülümseyerek yürüyen Adığe ulusunu bulmuştu. 1861 yılında Soçi vadisinde toplanan Çerkes Özgürlük Meclisi, dünyaya seslenirken bir ticaret markası olarak değil, bağımsız ve egemen bir milletin, Çerkesya’nın temsilcisi olarak haykırmıştı. Peki ne oldu da o bağımsızlık andını içenlerin torunları, bugün kendi adını anmaktan çekinen, kendi vatanını haritadan silen ve kendini “Kafkas” denilen dipsiz, kimliksiz bir torbanın içine hapseden bir zihniyetin esiri haline geldi? Bu dönüşüm, diasporanın yaşadığı derin bir yenilgi psikolojisinin, sığındığı topraklarda maruz kaldığı asimilasyon korkusunun ve kendi kimliğini açıkça savunamayan korkak diaspora elitlerinin ürettiği bir teslimiyet ideolojisidir. Diğer Kafkas halkları kendi kimliklerine sımsıkı sarılırken, Abhazlar kendi cumhuriyetlerinin ve federasyonlarının adını göğüslerini gere gere taşırken, Çerkeslerin kendi adını bir kenara bırakıp herkesin yerine konuşmaya kalkan ama hiç kimse olamayan bir kimliksizliğe razı edilmesi, tarihe karşı işlenmiş en büyük vefasızlıktır.

Bu topraklarda ve küresel diasporada yaşayan her bir Çerkes artık şu yakıcı gerçeği görmek zorundadır: Adını koyamadığınız hiçbir şeyi savunamazsınız, sınırını çizemediğiniz hiçbir vatanı yeniden inşa edemezsiniz ve dilini konuşamadığınız hiçbir milletin geleceğini kurtaramazsınız. Kafkasçılık adı altında yürütülen bu tasfiye hareketi, Çerkeslerin uluslaşma bilincini köreltmekten, onları vatansız ve tarihsiz birer yersiz-yurtsuz topluluğa indirgemekten başka hiçbir işe yaramamıştır. Çerkes halkı kendi hafızasıyla, kendi diliyle ve toprağa düşmüş şehitleriyle alay eden bu tükeniş düzenine artık daha fazla sessiz kalamaz; kalmamalıdır. Bir halkın varoluş kavgası, birkaç dernek ağasının bürokratik iktidar alanlarına, kişisel egolarına ve market markası düzeyine indirgenmiş vizyonsuzluklarına terk edilemeyecek kadar mukaddestir. Gün, tabelaların arkasına saklanma günü değil; göğsünü gere gere Çerkes olduğunu, vatanının Çerkesya olduğunu ve bu halkın geleceğinin ancak kendi öz gücüyle, kendi meclisleriyle ve kendi diline sahip çıkarak kurulabileceğini haykırma günüdür. Bu tarihsel yürüyüş, sahte markaların vitrinlerini yerle bir edecek; Çerkes halkı kendi adını, kendi toprağını ve bin yıllık asaletini gasbeden bu gaflet uykusundan uyanarak kendi kaderini yeniden kendi elleriyle yazacaktır.

Yüz yılı aşan o kanlı ve eşitsiz savaşın tozu dumanı dağıldığında, Çerkesya’nın yemyeşil vadileri sadece terk edilmiş ocakların külleriyle değil, bir daha asla kendi yurdunda yeşermeyecek bir medeniyetin enkazıyla dolmuştu. General Yermolov’un, Zass’ın ve Evdokimov’un imza attığı barbarlık, haritalardan rastgele seçilmiş bir coğrafi bölgeyi değil, bizzat Çerkes (Adığe) ulusunu hedef alıyordu; zira Çar’ın generalleri gayet iyi biliordu ki bu dağlarda boyun eğmeyen, teslimiyeti onursuzluk sayan ve toprağıyla kutsal bir bağ kuran irade, doğrudan doğruya Çerkesliğin ve Xabze’nin ruhuydu. Köyleri çocuklarıyla, kadınlarıyla birlikte ateşe veren, ekinleri yakan, ormanları baltalarla dümdüz eden o sömürgeci hırsın karşısında direnenler, tarihin sayfalarına kanlarıyla “Biz Adığeyiz, burası Çerkesya’dır” diye kazımışlardı. 21 Mayıs 1864 günü Kbaada vadisinde toplanan Rus alaylarının zafer ayinleri eşliğinde ilan ettiği şey, sadece bir askeri harekatın sonu değil, kadim bir halkın kendi öz yurdundan kökleriyle sökülüp atılmasıydı. Karadeniz’in fırtınalı sularına terk edilen köhne Osmanlı takaları, açlıktan, tifüsten ve kederden kırılan yüz binlerce Çerkes’in yüzen tabutlarına dönüştüğünde; Trabzon, Samsun, Varna ve Köstence sahilleri cesetlerin kıyıya vurduğu birer mahşer yerine çevrildiğinde, o insanların kalbindeki tek fısıltı geride bıraktıkları vatanın, Çerkesya’nın hatırasıydı. Hiç kimse o gemilerin ambarlarında can verirken soyut bir “Kafkasyalılık” hülyasıyla ölmedi; herkes kendi köyünün pınarını, vadisini, kendi kabilesinin meclisini ve anadilinde fısıldadığı ninnileri sayıklayarak o tuzlu sulara gömüldü. Bu denli somut, bu denli yakıcı ve bu denli isimli bir felaketin ardından, aradan geçen bir buçuk asrın sonunda ortaya çıkan diaspora elitlerinin, o şehitlerin mirasını isimsiz bir coğrafi etiketin içine tıkıştırmaya çalışması, celladın başaramadığı silme ve unutturma ameliyesini kendi elleriyle tamamlamaktan başka nedir?

Osmanlı İmparatorluğu’nun dağılma sancıları içinde Balkanlar’dan Ortadoğu çöllerine, Anadolu’nun kıraç yaylalarından Suriye ve Ürdün sınırlarına kadar savrulan Çerkesler; Uzunyayla’nın karlı bozkırlarında, Düzce’nin nemli ovalarında, Reyhanlı’nın sıtmalı bataklıklarında ve Golan’ın taşlık arazilerinde hayata tutunmaya çalışırken, daima iki ateş arasında kaldılar. Bir yanda sığındıkları devletlerin onları sınır boylarında ucuz birer askeri kalkan, sadık birer jandarma gücü olarak kullanma iştahı; diğer yanda ise kendi kimliklerini, dillerini ve özgünlüklerini koruma gayreti vardı. Cumhuriyet dönemine gelindiğinde ise ulus-devlet inşasının tektipleştirici ve asimilasyoncu çarkları arasında Çerkes kimliği, potansiyel bir tehdit, bastırılması gereken bir ayrılıkçılık odağı olarak yaftalanmaktan kurtulamadı. İşte diasporadaki o meşum kırılma tam da burada başladı: Kney öz adını haykırmaktan korkan, devletin gazabını üzerine çekmemek için güvenli limanlar arayan ilk kuşak diaspora aydınları ve bürokratları, “Kafkas” kavramını kendilerine koruyucu bir zırh, tehlikesiz ve steril bir şemsiye olarak seçtiler. Çünkü “Kafkas” demek; devlete karşı sadakatini ispatlamış, siyasal taleplerden arındırılmış, sadece folklorik danslardan, akordeon melodilerinden ve yağlı böreklerden ibaret zararsız bir kültürel renk olarak algılanmanın en konforlu yoluydu. Ancak zamanla bu geçici korunma refleksi, hastalıklı bir bağımlılığa, ardından da kendi kendini inkâr eden kaskatı bir bürokratik ideolojiye dönüştü. Çerkes adını unutturmayı bir marifet sayan, Çerkesya lafını duyduğunda dehşete düşen ve anadilde eğitimi lüks gören bu teslimiyetçi zihniyet, nesiller boyunca Çerkes çocuklarının zihnine “Biz Kafkasyalıyız, herkesle kardeşiz, siyasete bulaşmayız” masalını bir afyon gibi zerk etti. Sonuç ise tam anlamıyla bir kültürel soykırım, geri dönülmez bir asimilasyon uçurumu oldu.

Bugün Türkiye’nin ve dünyanın dört bir yanındaki Çerkes köylerine gidin; o köylerin sokaklarında artık çocukların çınlayan Adığabze seslerini duyamazsınız. Yüzlerce yıldır dağların fırtınalarına, kuşatmalara ve sürgünlere direnen o muazzam dil; Abzeh, Kabardey, Şapsığ, Bjeduğ, Çemguy lehçeleriyle konuşulan o kadim lisan, son yaşlıların mezara girmesiyle birlikte sessizce toprağın altına çekilmektedir. Bir milletin dili öldüğünde, o milletin dünyaya bakışı, ahlakı, felsefesi ve ruhu da ölür; çünkü Xabze dediğimiz o sarsılmaz nizam, ancak kendi anadilinin kavramlarıyla nefes alabilir. Hal böyleyken, Çerkes halkının alın teriyle kurulan ve kendilerini en üst temsil makamı olarak pazarlayan federasyonların salonlarında ne konuşulmaktadır? Hangi köklü dil enstitüsü kurulmuş, hangi uluslararası hukuk mücadelesi başlatılmış, anavatana dönüşün önündeki engelleri kaldırmak için hangi somut diplomatik adım atılmıştır? Hiçbiri. Onların bütün mesaisi; yılda birkaç kez düzenlenen folklor festivalleri, kravatlı beylerin birbirine plaket takdim ettiği protokol törenleri ve şimdi de bir ticaret şirketi gibi “Kafkas markasını koruma” hezeyanlarıdır. Siz kimi kandırıyorsunuz? Dilini kaybeden bir halkın markası mı olur? Gençleri kendi atalarının adını telaffuz edemeyen bir toplumun hangi piyasa değerinden bahsediyorsunuz? Sizin korumaya çalıştığınız şey bir halkın onuru değil; devlete ve egemen sisteme karşı hiçbir risk almadan, konforlu koltuklarda oturup itibar devşirdiğiniz o çürümüş diaspora bürokrasisinin imtiyazlarıdır. Çerkes halkının trajedisi üzerinden kariyer devşiren, ama o halkın geleceği için parmağını dahi oynatmayan bu elitler sınıfı, artık tarihin ve Çerkes vicdanının önünde sanık sandalyesindedir. 

Bu maskeli baloya son vermenin vakti çoktan gelmiş, hatta geçmektedir. Çerkes halkı artık şunu yüksek sesle sormaktadır: Eğer siz Kafkasya’nın tamamını temsil ettiğinizi iddia ediyorsanız, Kafkasya’nın gerçek sahipleri nerededir? Kafkasya’nın diğer halkları kendi kimliklerini gururla kuşanıp kendi yollarını çizerken, siz kimi, ne adına ve hangi hakla Çerkes halkının sırtında taşımaya zorluyorsunuz? Bu sahte birliktelik masalı, sadece Çerkeslerin kendi ulusal kimliğini inşa etmesini engellemek için uydurulmuş bir prangadır. Çerkeslerin diğer Kafkas halklarıyla olan tarihsel dostluğu, komşuluğu ve kader ortaklığı ancak eşitler arasında, her halkın kendi öz adıyla ve kendi bağımsız iradesiyle var olduğu bir zeminde anlam kazanabilir. Kendi adını söylemekten utanan bir halkın başkalarıyla kuracağı ilişki kardeşlik değil, ancak ve ancak bir sığıntılık psikolojisidir. Biz ne bir coğrafi etiketiz, ne bir folklor ekibiyiz, ne de piyasada alınıp satılacak bir markayız. Biz; binlerce yıllık tarihiyle, Nart destanlarıyla, Xabze’nin ödünsüz ahlakıyla yoğrulmuş, vatanı Çerkesya olan, dili Adığabze olan Çerkes ulusuyuz. Bu gerçeği hiçbir diaspora tüccarı değiştiremeyecek, hiçbir sahte konfor alanı bu hakikatin üzerini örtemeyecektir.

___

Yazının paylaşıldığı KAFKAS LİTERATÜRÜ Sayfasında A.C.B. tarafından aşağıdaki yorum yapılmıştır

Yazı her ne kadar uzun ve kalabalık yazılmışsa da anlatmak istediği kafkasya bir coğrafya, orada onlarca halk yaşıyor. Kafkas adını kullanmak halkların kimliğini dilini yok ediyor. Diyor. Ayrıca Çerkes ulusal sorununun çözümsüzlüğünü de buna bağlıyor. Muhtemelen yazıyı Kaffed genel kurulunda Federasyonun adının değişmemesine sitem etmek için yazdı. Bir an için gözünüzü kapatın Federayonun adının Çerkes Federasyonu olduğunu hayal edin, sonra neler değiştiğine bakın. Hiç bir şeyin değişmediğini göreceksiniz. Kaffed zaten Çerkes odaklı faal bir federasyon, federasyonu ouşturan şubelerin içinde ne bir oset ne bir abaza derneği var. Federasyonda da tüzüksel bir temsilleri yok.
Canberkin yazısındaki temel yanlşlık Çerkes ulusal sorununun çözümünü kültür dernekçiliğine indirgemek. Kaffed kültür derneklerinin bileşkesidir. Ondan Çerkes ulusal sorununu çözmesi bekenmemelidir. Ondan beklenmesi gereken, dil folklör, tarih, iletişim gibi alanlarda başarılı olması. Başarılı mı tabiki tamamen başarısız.

Paylaşılan yorumdan yola çıkarak ve ne yazık ki bu tür bakış açısının bazı çevrelerce organize biçimde yayıldığını görerek aşağıdaki cevabı yazıyorum:

Bir düşünceyi, bir varoluş kaygısını ve asırların süzgecinden geçerek bugüne ulaşan kolektif bir hafızayı kâğıda dökerken kelimeleri özenle seçmek, her bir cümlenin taşıdığı anlam yükünü kuyumcu terazisinde tartarcasına ilerlemek ve konunun hiçbir boyutunu karanlıkta bırakmamak adına uzun ve kapsamlı metinler inşa etmek, çağımızın hız ve özet tutkusuna karşı verilmiş bilinçli bir entelektüel sorumluluktur. Hakikatin çok katmanlı yapısı, özellikle sürgünlerle, derin tarihsel kırılmalarla ve asimilasyon tehdidiyle karşı karşıya kalmış kadim halkların hafıza arayışlarında, birkaç basmakalıp slogana yahut alelacele çekilmiş kestirme sınırlara sığmayacak kadar geniştir. Bu sebeple kendimizi adarcasına, meselenin köklerine inerek ve ortaya çıkabilecek her muhtemel anlam kaymasını önceden göğüsleyecek bir titizlikle yazmak, asla lüzumsuz bir ayrıntıcılık ya da meramı uzatma hevesi değildir. Bilakis bu, düşüncenin her bir kıvrımını ilmek ilmek dokuyarak ardında hiçbir açık gedik, hiçbir yanlış anlaşılma payı bırakmama; muhatabımızın zihninde belirebilecek olası boşlukları daha baştan sevgiyle, dikkatle ve mantıksal bir derinlikle karşılama gayretidir. Nitekim yazımıza gelen ve meseleyi büyük bir dikkatle okuyarak kendi süzgecinden geçiren kıymetli değerlendirme, tam da bu düşünsel zeminde son derece verimli, öğretici ve üzerine etraflıca konuşulmayı hak eden bir diyalog kapısı aralamaktadır. Muhatabımızın iyi niyetinden, toplumsal meselelere duyduğu içten ilgiden ve bu tartışmaya sunduğu yapıcı katkıdan zerre kadar şüphe duymaksızın; onun sunduğu argümanları birer zenginlik ve samimi bir fikir alışverişi fırsatı olarak kabul ediyoruz. Çünkü farklı pencerelerden bakan ama aynı ortak kaygının sancısını çeken insanların birbirini ötekileştirmeden konuşabilmesi, diasporanın en çok ihtiyaç duyduğu zihinsel olgunluğun temel şartıdır. Bununla birlikte, uzun bir metnin arka planındaki varoluşsal çığlığı yalnızca genel kurul süreçlerindeki isim tartışmalarına, dar bir dernekçilik sitemine ya da biçimsel bir tabela değişikliği arzusuna indirgeyen bakış açısının, meselenin felsefi, sosyolojik ve tarihsel boyutlarını istemeden de olsa daralttığını görmekteyiz. Bize yöneltilen bu eleştiri, muhatabımızın şahsından bağımsız olarak, diasporamızda uzun yıllardır kök salmış olan belirli bir düşünce alışkanlığını yansıtmaktadır. Bu bakımdan amacımız asla kırıcı olmak, karşıdaki düşünceyi küçümsemek ya da herhangi bir kişiyi haksız ithamlarla bir tarafa itmek değildir; aksine, ortak kaygılarımızın merkezinde duran bu kadim meseleyi, karşılıklı saygı, derinlikli bir sorgulama ve entelektüel bir nezaket çerçevesinde enine boyuna tartışarak zihinlerimizdeki düğümleri birlikte çözmeye çalışmaktır. Yazmak, bu bağlamda bir üstünlük kurma aracı değil; aksine aynı kaderi paylaşan insanların ortak hafıza havuzuna bıraktığı samimi bir muhasebe davetidir. Muhatabımızın satırlarında hissettiğimiz o arayış, esasında hepimizin ortak sancısı olan geleceksizlik endişesinin farklı bir dille ifadesinden ibarettir.

Değerli muhatabımızın ileri sürdüğü en çarpıcı düşünce deneylerinden biri, bir an için gözlerimizi kapatarak federasyonun adının Çerkes Federasyonu olduğunu hayal etmemizi ve bu durumda aslında hiçbir şeyin değişmediğini göreceğimiz yönündeki samimi tespitidir. İlk bakışta son derece pratik, ayakları yere basan ve biçimsel ayrıntılara takılmak yerine içeriğe odaklanmayı öneren bir sağduyu yaklaşımı gibi görünen bu argüman, aslında ontolojik, yani varlıksal açıdan üzerinde çok daha derin düşünülmesi gereken temel bir felsefi problemi barındırmaktadır. İnsanlık düşünce tarihi boyunca, kadim felsefeden modern semiyotiğe ve dilbilime kadar uzanan bütün düşünce gelenekleri göstermiştir ki, adlandırma eylemi sadece nesnelerin üzerine yapıştırılan tesadüfi bir etiket ya da binaların kapısına asılan sıradan bir teneke levha değildir. Bir özneye, bir kuruma yahut bir halka verilen ad; onun dünyadaki yerini, varoluş gayesini, sınırlarını ve kendisini nasıl tarif ettiğini belirleyen kurucu bir iradedir. Adı konulmayan, kendi öz kimliğiyle açıkça telaffuz edilmeyen hiçbir kavram ya da toplumsal irade, tarihin ve kamusal alanın meşru bir aktörü olarak tam anlamıyla görünürlük kazanamaz. İsimlendirmek, varlığı tanımak, onu tarihin karanlık dehlizlerinden çıkarıp bilincin aydınlığına kavuşturmak ve ona bir istikamet çizmektir. Siz bir topluluğun çatı örgütünde o topluluğun kendi öz adını taşımaktan imtina ettiğinizde, aslında sadece teknik bir kelime tercihi yapmamış olursunuz; aynı zamanda o topluluğun tarihsel varlığını, siyasal meşruiyetini ve kamusal alandaki hak arama zeminini farkında olmadan belirsizleştirmiş olursunuz. Adı açıkça zikredilmeyen bir öznenin sınırları flu kalır; sınırları flu kalan bir yapının ise hangi talebi kimin adına savunduğu daima bir tartışma konusu haline gelir. Dolayısıyla bir çatı kurumunun kendi kurucu kitlesinin adını taşıması meselesi, asla tali bir şekilcilik yahut bürokratik bir kapris olarak görülemez; bilakis bu, o kitlenin kendi tarihsel varlığıyla kurduğu barışık, dürüst ve şeffaf ilişkinin en doğal, en meşru ve en kaçınılmaz tezahürüdür. Bir topluluk kendi dilinin, kendi tarihinin ve kendi hafızasının taşıyıcısı olan ismi telaffuz etmekten çekindiğinde, zamanla o ismin temsil ettiği bütün değerler dünyasını da yitirme tehlikesiyle karşı karşıya kalır. İsim, geçmiş ile gelecek arasında kurulan en sağlam köprüdür.

Eğer adın değişmesi gerçekten hiçbir şeyi değiştirmeyecek kadar önemsiz, sıradan ve tesirsiz bir formaliteden ibaret olsaydı, diaspora tarihimiz boyunca bu konunun her gündeme gelişinde neden bu denli derin bir hassasiyetin, kaygının ve duygusal yoğunluğun yaşandığını anlamak güçleşirdi. Toplumsal hafıza ve kurumsal refleksler, hiçbir pratik sonucu olmayacak içi boş meseleler etrafında bu derece yoğun bir direnç ya da hararetli tartışmalar üretmez. İsim tartışmalarının etrafında oluşan bu yüksek duyarlılık, aslında herkesin içten içe adlandırmanın ne denli kurucu, dönüştürücü ve sorumluluk yükleyici bir güce sahip olduğunu çok iyi bilmesinden kaynaklanmaktadır. Bir tabelaya açıkça ve tereddütsüz biçimde o halkın kendi adını yazmak, hem içerideki topluluğa hem de dış dünyaya yönelik son derece berrak bir mesaj iletmek anlamına gelir: Biz buradayız, bu kimliğin taşıyıcısıyız ve bu kimliğin geleceğinden doğrudan sorumluyuz. Geniş, geçirgen ve sınırları belirsiz bir coğrafi adın arkasında kalındığında ise, bu durum zaman zaman kurumların kendi önceliklerini netleştirmesini zorlaştırabilir, toplum nezdinde bir kimlik muğlaklığına yol açabilir ve asimilasyon gibi hayati bir tehlike karşısında atılması gereken somut adımların odak noktasını dağıtabilir. Nitekim geçmiş kuşakların belirli tarihsel zorunluluklar, dönemin siyasal hassasiyetleri ve bir sığınma refleksiyle benimsediği genel kavramlar, zamanla sorgulanamaz tabulara dönüşmemelidir. Kuşaklar değiştikçe, demokratikleşme süreçleri ilerledikçe ve anadil kaybı gibi yakıcı sorunlar kapımıza dayandıkça, kurumların da kendi kimliklerini daha net, daha özgüvenli ve daha şeffaf bir dille ifade etmesi bir gereklilik haline gelir. Bu sebeple isim meselesi, kesinlikle tek başına her derdi bir anda çözen sihirli bir formül değildir; ancak kendi adını sahiplenmek, doğru bir rotada ilerlemenin, dürüst bir kurumsal kimlik inşa etmenin ve geleceğe dönük stratejileri sağlam bir zemine oturtmanın ilk ve vazgeçilmez basamağıdır. Bu sebeple meseleyi sadece tabeladaki harflerin dizilimi olarak görmek, meselenin ruhunu gözden kaçırmak demektir. Çerkes kimliği, yüzyıllardır sürgün yollarında, asimilasyon cenderesinde ve yabancı coğrafyaların bozkırlarında var olma mücadelesi vermiş bir ulusun haysiyet bayrağıdır; bu bayrağın kendi kurumlarımızın çatısında dalgalanmasını arzulamak ise her ferdin en meşru hakkıdır.

Muhatabımızın değerlendirmesinde yer alan ve fevkalade önemli bir sosyolojik hakikate işaret eden bir diğer tespit ise, federasyonun fiiliyatta zaten tamamen Çerkes odaklı olduğu, bünyesinde ne bir Oset ne de bir Abaza derneği bulunduğu ve bu halkların tüzüksel bir temsillerinin dahi yer almadığı yönündeki son derece açık gözlemidir. Yorumcumuzun hiçbir komplekse kapılmadan, büyük bir samimiyet ve nesnellikle ortaya koyduğu bu olgu, aslında diasporadaki kurumsal yapının içinde bulunduğu en büyük yapısal çelişkiyi bütün çıplaklığıyla gözler önüne sermektedir. Eğer bir federasyonun insan kaynağı, üye dernekleri, maddi ve manevi dinamizmi, taban enerjisi ve faaliyet sahası neredeyse bütünüyle Çerkeslerden oluşuyorsa ve diğer Kafkas halklarının orada kurumsal bir temsili bulunmuyorsa, o halde o yapının tabelasında genel bir coğrafyanın adını muhafaza etmesi kimi, nasıl ve ne ölçüde temsil etmektedir? Bu durum, tarafların niyetinden bağımsız olarak, son derece karmaşık ve iki yönlü bir temsil krizine yol açmaktadır. Bir yandan, Kafkasya’nın her biri kendi dili, kültürü ve özgün tarihiyle saygıdeğer birer özne olan diğer kadim halkları (Abhazlar, Osetler, Çeçenler, İnguşlar, Dağıstan halkları), fiilen içinde bulunmadıkları ve karar alma süreçlerine katılmadıkları bir çatının adı altında simgesel olarak yer alarak kendi özgün kimliklerinin bağımsız görünürlüğünü yitirme riskiyle karşılaşmaktadır. Diğer yandan ise, bütün fedakârlığı üstlenen, aidatını ödeyen, salonları dolduran, dili yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bulunan ve anayurdundan koparılmış olan Çerkes halkı, kendi öz adıyla kurumsallaşmaktan imtina ederek bir tür kimlik anonimleşmesine mahkûm edilmektedir. Diğer Kafkas halklarıyla olan tarihsel kardeşliğimiz, kader ortaklığımız ve komşuluk bağlarımız elbette başımızın tacıdır; ancak bu kardeşlik, halkların birbirinin adını gölgelemesiyle değil, her birinin kendi adı ve kimliğiyle eşitler olarak yan yana durmasıyla anlam kazanır. Dolayısıyla muhatabımızın bu samimi tespiti, bizim ilk metindeki eleştirimizi zayıflatmak şöyle dursun; aksine, var olan temsil krizinin ne kadar somut, ne kadar gerçek ve ne kadar çözüme muhtaç olduğunu en yetkin ve berrak biçimde teyit etmektedir. Bu durum, diğer halklarla aramıza bir mesafe koymak değil; bilakis her halkın kendi özgün kimliğiyle var olabileceği çoğulcu ve adil bir kardeşlik zeminini savunmaktır. Çünkü gerçek bir dayanışma, ancak kendi kimliğinden emin olan ve başkalarının kimliğine de aynı saygıyla yaklaşan eşit özneler arasında kurulabilir. Muhatabımızın bu tespiti, işte tam da bu eşitlikçi ve şeffaf kardeşlik anlayışına giden yolu aydınlatmaktadır.

Tartışmanın en can alıcı noktalarından birini oluşturan ve yorumcumuzun da haklı bir teorik ayrımla altını çizdiği temel itiraz ise, Çerkes ulusal sorununun çözümünün kültür dernekçiliğine indirgenemeyeceği ve kültür derneklerinin bir bileşkesi olan bir federasyondan ulusal sorunları çözmesinin beklenmemesi gerektiği fikridir. Bu argüman, klasik sivil toplum kuramı açısından son derece anlaşılır ve teorik olarak saygıdeğer bir ayrıma dayanır: Bir tarafta kültür, folklor, müzik ve dil alanında faaliyet gösteren dernekler; diğer tarafta ise siyasal, anayasal ve yapısal talepleri üstlenen siyasi mekanizmalar yer almalıdır. Ancak sosyolojinin, siyaset biliminin ve azınlık araştırmalarının bize gösterdiği üzere, sürgüne uğramış, ana vatanından koparılmış ve varoluşsal bir asimilasyon tehdidi altında yaşayan topluluklar için kültür ile siyaset arasındaki çizgi hiçbir zaman steril ve birbirinden tamamen yalıtılmış bir sınır olamaz. Bir dilin yaşaması eğitim politikalarıyla, bir kültürün korunması anayasal haklarla ve bir halkın hafızasının muhafazası ise doğrudan doğruya kamusal alanla ilgilidir. Dahası, somut kurumsal pratiğe ve federasyonun yakın tarihine nesnel bir gözle baktığımızda, bizzat federasyonun kendisinin hiçbir zaman kendisini sadece apolitik bir kültür dernekleri toplamı olarak tarif etmediğini, aksine çok geniş ve iddialı bir kamusal-siyasal misyon üstlendiğini görmekteyiz. Bunun en somut ve açık kanıtı, federasyon bünyesinde kurulan ve kamuoyuna gururla tanıtılan KAFFED Siyaset Akademisi projesidir. Bu akademinin müfredatına ve hedeflerine bakıldığında; Türkiye’nin siyasi tarihi, seçim sistemleri, kamu yönetimi mevzuatı, yerel yönetimler hukuku, lobicilik ve savunuculuk teknikleri, siyasal iletişim ve uluslararası ilişkiler gibi doğrudan profesyonel siyasetin temel alanlarının yer aldığı görülür. Ayrıca farklı siyasi partilerden milletvekillerinin, genel başkan yardımcılarının ve siyaset uzmanlarının derslere davet edilmesi, gençlerin aktif siyaset ağlarıyla temasının hedeflenmesi ve açıkça yerel yönetimlerden parlamentoya kadar diasporanın taleplerini sahiplenecek siyasi aktörler yetiştirilmesinin amaçlanması, kurumun kendisini salt bir folklor kulübü olarak görmediğinin en bariz, en meşru ve en somut kanıtıdır. Bu çaba, kendi içinde son derece anlaşılır bir sivil katılım arayışıdır; ancak böyle bir siyasi kadro yetiştirme iddiası ortadayken, eleştiriler karşısında birdenbire biz sadece kültür derneklerinin masum bileşkesiyiz argümanına sığınılması, kurumun kendi pratikleriyle çelişen bir savunma ortaya çıkarmaktadır. Dolayısıyla sorun siyaset yapmakta veya siyasal aktörler yetiştirmekte değildir; asıl sorun, yapılan bu işlerin kurumsal kimlikle örtüşmemesinde ve topluma karşı açık bir şekilde sahiplenilmemesindedir. Bir yandan siyasetin en karmaşık araçlarını kullanıp diğer yandan apolitik bir kültür kurumu görüntüsü vermek, hem kurumun inandırıcılığını zedelemekte hem de tabanın beklentileriyle yönetim pratikleri arasında derin bir mesafe yaratmaktadır.

Federasyonun siyasal alandaki bu kurumsal varlığı ve sivil toplum ötesi vizyonu, sadece bir eğitim projesiyle de sınırlı kalmamış; devletin en üst kademelerine, Meclis Başkanlığına, Cumhurbaşkanlığına, bakanlıklara ve siyasi partilere sunulan kapsamlı talep dosyalarında da kendisini açıkça göstermiştir. Bu dosyalarda dile getirilen maddelerin her biri, basit bir folklorik derleme çalışmasının yahut dernekler arası geleneksel dayanışmanın fersah fersah ötesinde, doğrudan doğruya devletin anayasal, siyasal ve hukuki mimarisini ilgilendiren köklü yapısal taleplerdir. Örneğin, TRT bünyesinde devlet bütçesiyle haftanın yedi günü yirmi dört saat kesintisiz Adığece ve Abhazca yayın yapacak resmi bir televizyon kanalının, yani TRT Çerkes’in kurulması talebi tam da bu siyasal ajandanın merkezindedir. Bu talep için Meclis kapılarında basın açıklamaları yapılmış, imza kampanyaları düzenlenmiş, siyasi parti liderleriyle doğrudan görüşmeler yürütülmüştür. Yine aynı federasyon, Milli Eğitim Bakanlığı'nın seçmeli dersler politikasını aşarak, anadilde eğitimin anayasal bir güvenceye kavuşturulmasını, kadrolu Adığece öğretmen atamalarının yapılmasını talep etmiştir. Daha da ötesi, Cumhuriyet dönemindeki İskan Kanunu gibi tektipleştirici ve asimilasyonist politikalar çerçevesinde değiştirilen tarihi Çerkes ve Kafkas köy isimlerinin resmi olarak iadesi istenmiştir ki bu talep, doğrudan devletin tarihsel hafıza ve ulus-devlet politikalarıyla hesaplaşma anlamına gelen son derece radikal bir siyasal hamledir. Bununla da yetinilmemiş; 21 Mayıs 1864 Çerkes Sürgünü ve Katliamı’nın Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından resmi bir kararla Soykırım ve İnsanlığa Karşı Suç olarak tanınması için kanun teklifi taslakları hazırlanmış, milletvekillerine lobi yapılmıştır. Diaspora mensuplarının Rusya Federasyonu'ndaki anavatan cumhuriyetlerine ve Abhazya'ya dönüşlerini kolaylaştırmak adına koşulsuz çifte vatandaşlık imtiyazlarının diplomatik yollarla sağlanması talep edilmiştir. Bütün bu talepler, doğası gereği bütünüyle siyasaldır, anayasaldır ve modern dünyada bir topluluğun hak arama mücadelesinin en üst düzey başlıklarıdır. Bu denli kapsamlı ve doğrudan siyaset kurumunu muhatap alan talepleri masaya koyan bir yapıyı, sadece folklorik danslar icra eden masum bir kültür kulübü olarak nitelendirmek, bizzat o yapının kendi kurumsal hafızasına, tarihsel iddialarına ve bugüne kadar ortaya koyduğu samimi emeğe haksızlık etmek olur. Bu taleplerin meşruiyeti ve haklılığı konusunda hiçbir şüphe yoktur; aksine bunlar, demokratik bir hukuk devletinde yaşayan her onurlu yurttaşın en temel insan haklarıdır. Ancak bu denli hayati ve anayasal hedefleri takip eden bir çatı örgütünün, kendi kimliğini ve misyonunu kamuoyuna anlatırken son derece açık, tutarlı ve cesur bir dil kullanması gerekir. Ulusal hak arayışı, ancak kendi adını açıkça koyan bir kurumsal iradeyle başarıya ulaşabilir.

Aynı şekilde, seçim dönemlerinde yayımlanan resmi Seçim Bildirgeleri ile siyasi partilere açık çağrılarda bulunulması, Çerkeslerin taleplerini seçim bildirgelerine almayan siyasi partilere ve adaylara oy verilmeyeceğinin açıkça ilan edilmesi ve nüfusun yoğun olduğu illerde milletvekili ya da belediye meclis üyesi adaylarının belirlenmesi süreçlerinde parti genel merkezleri düzeyinde yürütülen lobi temasları, kurumun siyasal süreçlerde doğrudan bir aktör olma arzusunu ortaya koymaktadır. Dahası, uluslararası alanda Rusya Federasyonu ile yürütülen diplomatik temaslar, anavatan cumhuriyetlerindeki gelişmelere dair atılan adımlar, Türkiye’nin resmi olarak tanımadığı Abhazya Cumhuriyeti’nin bağımsızlığının tanınması için yürütülen kamu diplomasisi ve uluslararası insan hakları platformlarında diaspora adına yapılan raporlamalar; bu organizasyonun fiilen bir tür sivil dış politika aktörü gibi hareket ettiğini göstermektedir. Bütün bu tabloyu sergileyen bir kuruma dair eleştiriler yöneltildiğinde, onu aniden sadece çay içilip folklor oynanan masum bir dernekler bileşkesi olarak konumlandırmak, ister istemez derin bir tutarsızlık ve çelişki hissi yaratmaktadır. Elbette bir sivil toplum kuruluşu siyasal alanda hak arayışı içine girebilir ve girmelidir de; bunda yadırganacak hiçbir şey yoktur. Modern demokrasilerde sivil toplumun temel görevi zaten kamusal politikaları etkilemektir. Yadırganan ve sorgulanan husus, siyasal etki ve temsil iddiası söz konusu olduğunda en üst düzey otorite gibi hareket eden bir anlayışın, iş hesap vermeye, sonuç almaya ve varoluşsal krizlere çözüm üretmeye geldiğinde sorumluluğu üzerinden atarak kendini dar bir kültür dernekçiliği kalıbına hapsetmesidir. Bu durum, kurumun kendi misyonunu tam olarak tanımlayamamasından ve siyaset ile kültür arasındaki ilişkiyi şeffaf bir zemine oturtamamasından kaynaklanan yapısal bir açmazdır. Bir sivil toplum örgütünün seçim süreçlerinde toplumun haklarını savunması, adaylardan taahhütler istemesi ve uluslararası mekanizmalarda lobi faaliyetleri yürütmesi son derece kıymetli demokratik haklardır. Fakat bu faaliyetler yürütülürken, kurumun kendi tabanına karşı hesap verebilir olması, başarı ve başarısızlıkların şeffafça tartışılması ve en önemlisi de bu büyük iddiaların arkasında durulması gerekir. Güçlü bir temsil, ancak şeffaf ve tutarlı bir duruşla mümkündür.

Burada üzerinde en çok durulması ve hepimizi derin bir kederle birleştirmesi gereken en samimi tespit ise, değerli yorumcumuzun yazısının sonunda yer verdiği o hüzünlü ve can alıcı cümledir: Kurumdan beklenmesi gerekenin dil, folklor, tarih ve iletişim alanlarında başarılı olması gerektiğini belirttikten sonra, başarılı mı sorusuna verdiği o dürüst cevap: Tabii ki tamamen başarısız. İşte bu noktada, aramızdaki tüm düşünsel nüanslar, üslup farklılıkları ve kavramsal tartışmalar yerini ortak bir acıya ve ortak bir sorumluluk bilincine bırakmaktadır. Yorumcumuzla tamamen aynı hissiyatı ve aynı derin kaygıyı paylaşıyoruz: Evet, ne yazık ki kültürel varoluşumuzun en temel taşıyıcısı olan dilimiz, yani Adığabze, yaşlılarımızın dudaklarında son nefesini vererek sessizce toprağa karışmaktadır. Köylerimiz boşalmakta, şehirlerin karmaşasında yetişen yeni nesiller kendi atalarının dilinde tek bir cümle dahi kuramamakta, zengin folklorumuz düğün salonlarında sergilenen gösterilere indirgenmekte ve Xabze’nin o köklü adalet felsefesi gündelik hayatın dışına itilmektedir. Peki soralım: Eğer bir kurum, yorumcumuzun da ifade ettiği gibi, varoluş gayesi sayılan bu en temel kültürel sahalarda tamamen başarısız ise ve aynı zamanda siyasal temsilde de adını koymaktan çekinen bir ikirciklilik yaşıyorsa, bu durum sadece basit bir yönetim yetersizliği midir, yoksa yarım asırdır sürdürülen kurumsal paradigmanın kökten bir kriz içinde olduğunun kanıtı mıdır? Dilin ve kültürün kurtarılması, onu siyasetin, anayasal güvencelerin ve berrak bir kimlik bilincinin dışına iterek sadece dernek odalarında yaşatmaya çalışmakla mümkün olamaz. Kültürü korumak için bile siyasal iradeye, anayasal haklara ve her şeyden önce kim olduğunu açıkça haykıran onurlu bir özne bilincine ihtiyaç vardır. Dolayısıyla kültür ile siyaset, isim ile içerik arasındaki bu yapay kopuş sona ermedikçe, ne dilimizi yaşatmamız ne de tarihin önünde asil bir duruş sergilememiz mümkün olacaktır. Dilimizin yok oluşu, sadece bir iletişim aracının kaybı değildir; bir milletin dünyaya bakışının, felsefesinin, mizahının, ağıtlarının ve binlerce yıllık bilgeliğinin toprağa gömülmesidir. Eğer bugün derneklerimizin kapısından içeri giren gençlerimiz kendi anadillerini öğrenemiyor, köylerimizde o güzelim Adığabze ezgileri susuyorsa, bu hepimizin ortak acısı ve ortak vebalidir. Bu yangını söndürmek için sadece folklorik gösterilerle yetinemeyiz; köklü bir dil stratejisine ve güçlü bir iradeye ihtiyacımız vardır.

Sonuç olarak, meselenin hiçbir noktasını karanlıkta bırakmamak, her bir muhtemel itirazı ve yanlış anlamayı daha doğmadan cevaplamak adına kendimizi parçalarcasına uzun yazmamız; kimseye bir üstünlük taslama, muhataplarımızı yargılama yahut onları bir tarafa itme hevesi asla değildir. Bu, yok oluşun eşiğinde duran kadim bir medeniyetin evladı olarak, tarihin ve gelecek nesillerin omuzlarımıza yüklediği ağır vicdani borcun bir gereğidir. Yorumcumuzun getirdiği eleştiriler son derece kıymetlidir; çünkü bu eleştiriler sayesinde, diasporanın yıllardır içine hapsolduğu adlandırma paradoksunu, kültür ile siyaset arasındaki yapay çatışmayı ve en önemlisi de dilimizin sessiz sedasız yok oluşu karşısındaki ortak çaresizliğimizi samimiyetle konuşma imkânı bulduk. Birbirimizi dışlamadan, ötekileştirmeden ve hiçbir düşünceyi peşinen mahkûm etmeden yürütülecek bu tür derinlikli tartışmalar, diasporanın üzerindeki o uyuşukluk perdesini aralayacak tek yoldur. Çerkes halkı; ne bir coğrafi adın arkasına saklanmaya muhtaçtır ne de kendi varlığını sadece folklorik bir süs olarak görmeye razı gelecektir. Bizler, kendi adımızın onuruna sahip çıkarak, anadilimizin son nefesini vermemesi için topyekûn bir seferberlik başlatarak ve geçmişin acılarını geleceğin aydınlık ve özgür yarınlarına dönüştürerek var olabiliriz. Tarihin bu nihai kavşağında hiçbir kaçamak savunma geleceğimizi kurtarmaya yetmeyecek; bizleri ancak birbirimize duyduğumuz sevgi, dürüstlük, açık sözlülük ve kendi köklerimize olan sarsılmaz sadakatimiz ayakta tutacaktır. Bu hakikat hiçbir gölgeyi kabul etmez; ortak vicdanımızın sesi bütün yapay barikatları aşacak kadar güçlü ve berraktır. Birbirimizi kırmadan, yargılamadan ve haksız yaftalarla bir tarafa itmeden konuşabilmek, bu topraklarda geleceğimizi birlikte inşa etmenin yegâne teminatıdır. Muhatabımızın samimi eleştirilerine teşekkür ederken, bu tartışmanın bir ayrışma değil, ortak bir akıl ve ortak bir vicdan inşasına vesile olmasını yürekten diliyoruz. Çerkes halkı, kendi tarihine, diline ve onuruna sahip çıkarak geleceğe yürüyecek; bu yürüyüşte her bir ferdin emeği ve sözü başımızın üstünde yer alacaktır.

 

   ⚡ YAZIYI ÖZETLE & GRAFİK KART ÜRET

📥 GRAFİĞİ İNDİR (PNG)